Brexit: Η Αυτοκρατορία αντεπιτίθεται

Ελισάβετ Κυρτσόγλου | 25/6/2016

Ανεξάρτητα με το πόσο διαφωνεί κανείς με το αποτέλεσμα του, το Βρετανικό δημοψήφισμα είναι μια γνήσια και ξεκάθαρη αποτύπωση της βούλησης του μισού και πλέον πληθυσμού του Ηνωμένου Βασιλείου. Από Βορρά σε Νότο κι απο Ανατολή σε Δύση, η ψήφος των Βρετανών πολιτών αποδεικνύει περίτρανα ότι κάθε έθνος-κράτος δεν είναι παρά μια φαντασιακή κοινότητα, εσωτερικά διαφορροποιημένη στη βάση διαφορετικών εμπειρίων, ιστοριών, κοινωνικών, πολιτικών και οικονομικών αναζητήσεων.


Μάταια οι επιφανείς εκπρόσωποι του ακραίου κέντρου γυρεύουν να εξηγήσουν το Brexit ως αποτέλεσμα της ψήφου ενός παραπλανημένου λαού που έπεσε θύμα λαϊκιστών που διεξήγαν μια ύπουλη πολιτικά καμπάνια γεμάτη ψέματα και ανακρίβειες. Η δημογραφία των αποτελεσμάτων μιλάει (σχεδόν) από μόνη της. Υπέρ της εξόδου ψήφισαν οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, οι φτωχότεροι εισοδηματικά και οι λιγότερο μορφωμένοι. Και οι τρεις αυτές κοινωνικές ομάδες χρησιμοποιούνται απο πολλούς αναλυτές για να διαμορφωθεί ένα επιχείρημα κατά των δημοψηφισμάτων, τα οποία πρέπει, υποτίθεται, να απευθύνονται σε έναν ώριμο πληθυσμό που «ξέρει πως να τοποθετείται μπροστά στην κάλπη και δεν παρασύρεται απο το λαϊκισμό και την πολιτική αγυρτία». Το επιχείρημα αυτό –στις διάφορες εκφάνσεις του – μας λέει ούτε λίγο ούτε πολύ οτι οι φτωχοί, οι γέροι και οι αμόρφωτοι εργάτες είναι κουτοί, εκφοβίζονται ευκολότερα και για τους λόγους αυτούς αποτελούν στοιχεία πολιτικής οπισθοδρόμησης. Η σκληρή πραγματικότητα, κατά τη γνώμη μου, είναι οτι το κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό και κυρίως το «υπαρξιακό» χάσμα μεταξύ αυτών των ομάδων και των υπολοίπων είναι απλώς τεράστιο. Τόσο τεράστιο που δεν τίθεται πλέον θέμα κατανόησης των επιχειρημάτων των μορφωμένων, νέων, ανερχόμενων μεσοαστών. Τα επιχειρήματα τους είναι κατανοητά. Απλώς δεν αφορούν τους υπόλοιπους, γιατί η πολιτικο-ιστορική συνέχεια της φαντασιακής κοινότητας έχει διαρραγεί με τρόπο σχεδόν ανεπίστρεπτο.

Τα λεγόμενα DE classes, οι χειρώνακτες, οι περιστασιακά εργαζόμενοι, οι συνταξιούχοι και όσοι εξαρτώνται απο το «προνοιακό κράτος» δεν μοιράζονται το όραμα της καπιταλιστικής ανάπτυξης ή, όπως έλεγε και ο γάλλος σημειολόγος Barthes, δεν είναι μέρος του «μύθου» της κοινωνικής ανέλιξης. Ο κοινωνικός αποκλεισμός τους, συστηματοποιημένος και εμπεδωμένος σε υλικές και άυλες δομές και διαδικασίες, τους έχει αποκόψει απο το υπόλοιπο κοινωνικό σώμα. Αυτοί οι Βρετανοί (οι Έλληνες, οι Γάλλοι, οι Γερμανοί) δηλώνουν με την ψήφο τους οτι το κοινωνικό όραμα των υπολοίπων απλώς δεν τους αφορά. Υπ’ αυτή την έννοια το Brexit είναι μια ψήφος αντίστασης που αποπειράται να προβάλλει τις χαμηλότερες κοινωνικο-οικονομικές τάξεις ως ομάδες μη κυβερνήσιμες από τις ανώτερες. Είναι μια ψήφος όχι διαμαρτυρίας αλλά δυσαρέσκειας και δυσφορίας που διασπά το πολιτειακό σώμα και το διαχωρίζει βαθιά. Είναι εντέλει μια ψήφος «αντισυστημική» (αν και στηρίζει ιδεολογήματα βαθιά συστημικά) ή, όπως πολύ-πολύ απλά θα έλεγε και η αναλφάβητη γιαγιά μου, «από πίτα που δεν τρως, τι σε νοιάζει κι αν καεί». Η πίτα της Ευρώπης, της ελεύθερης διακίνησης αγαθών (δεν έχουν) και ανθρώπων (να φύγουν, να πανε πού;), των εξαγωγών (δεν εξάγουν τίποτε), της ανάπτυξης (δεν τους αγγίζει), της πολυπολιτισμικότητας (δεν τους αφορά), της διαφοράς (έχουν να ασχοληθούν με τη δική τους), υπήρξε για χρόνια μια πίτα εξαιρετικά μικρή που τα κομμάτια της δεν έφτασαν ποτέ στους φωχούς, στους ανεκπαίδευτους, στους ηλικιωμένους , στους άνεργους και σε όσους ζουν με προνοιακά επιδόματα.



Θα περίμενε κανείς –με βάση τα παραπάνω– οι πολιτικο-κοινωνικές βάσεις της Βρετανικής ψήφου υπέρ της εξόδου απο την Ευρωπαϊκή Ένωση να έχουν αριστερό πρόσημο. Θα περίμενε η αφετηρία τους να είναι η κριτική προς μια Ευρώπη που έχει ξεχάσει τους λαούς και υπερασπίζεται μονάχα το κεφάλαιο. Θα περίμενε κανείς η επιθυμία των φτωχότερων, των αποκλεισμένων και όσων είχαν τις λιγότερες ευκαιρίες να έχει ένα χαρακτήρα διεθνιστικό. Να κουβαλάει μέσα της την αναγνώριση οτι τα ζητήματα της ανισότητας είναι διασυνοριακά, όπως διασυνοριακό είναι και το κεφάλαιο. Δυστυχώς κάτι τέτοιο δεν ισχύει.

Οι φτωχοί, οι ηλικιωμένοι και οι αμόρφωτοι αποτελούν το κατ’ εξοχήν εκλογικό σώμα της ακροδεξιάς (UKIP) στη Μ. Βρετανία. Πολλοί από αυτούς (ειδικά στον Βορρά και ειδικά οι πιο ηλικιωμένοι) ανήκαν κάποτε στο στρατόπεδο των Εργατικών (των Βρετανών κεντροαστερών, θα λέγαμε). Στις παραδοσιακές Εργατικές περιοχές η ακροδεξιά κερδίζει ολοένα περισσότερο έδαφος. Διάφορες υπεραπλουστευτικές εξηγήσεις για το φαινόμενο αυτό προσφέρονται τόσο για την περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου όσο και για άλλα ευρωπαϊκά κράτη. Πέραν της αμορφωσιάς –που τους καθιστά, υποτίθεται, ευάλωτους στον λαϊκισμό της ακροδεξιάς και όχι αρκετά «ανοιχτόμυαλους και κοσμοπολίτες»– η πιο συνηθισμένη εξήγηση αφορά την «ψυχολογική» εκδοχή του ανήκειν. Εφόσον στα αποκλεισμένα στρώματα δεν δίνεται η ευκαιρία να ανήκουν με κάποιον άλλο τρόπο, ο εθνικισμός ανάγεται σε «συγκολλητική ουσία» του πολιτειακού σώματος. Όσοι δεν είναι αρκετά εκλεπτυσμένοι για να αντιληφθούν τον διεθνιστικό χαρακτήρα της εκμετάλλευσης ή την αντιστασιακή ποιότητα και δύναμη της «διαφοράς», προσπαθούν υποτίθεται να επιβάλουν απλούστερους μηχανισμούς ανήκειν, όπως αυτούς του έθνους-κράτους, που χαρακτηρίζονται από έναν «αυτοματισμό» (δεν χρειάζονται δηλαδή κάποιου είδους προσπάθεια πολιτικής κατανόησης).

Τέτοιου ψυχολογικού είδους επιχειρήματα –πέραν του ότι είναι ανεπαρκή– αποτελούν και ένα είδος απο-πολιτικοποίησης το ζητήματος της ανόδου του εθνικισμού στην Ευρώπη και είναι στην ουσία τους μία άλλη εκδοχή του γενικότερου επιχειρήματος περί ακαλλιέργητου και άρα κουτού και οποσθοδρομικού πολιτικού σώματος. Είναι όμως έτσι; Κι αν δεν είναι κουτοί, οπισθοδρομικοί και φασίστες, τότε τι είναι;

Υπάρχει σίγουρα ένα κομμάτι που τάσσεται με την άκρα δεξιά (αλλαχού) απο ιδεολογία και αυτοί είναι φασίστες. Δεν θα τους εξετάσω εδώ. Το άλλο κομμάτι όμως, αυτό που κάποτε ψήφιζε Εργατικούς (στη Βρετανία), αυτό που ήταν οργανωμένο σε συνδικάτα (παντού στην Ευρώπη), αυτό που πάλευε για εργασιακά δικαιώματα, για ισότητα και ισοπολιτεία, τι απέγινε και πώς κατάντησε (ας μου επιτραπεί η έκφραση) να εκπροσωπείται απο τον γραφικό Farage (έναν Άγγλο Καρατζαφέρη πάνω-κάτω); Γιατί οι άνθρωποι στο Λονδίνο, την πόλη με τους περισσότερους μετανάστες, ψήφισαν υπέρ της παραμονής στην Ευρώπη, ενώ κάποιοι άλλοι σε άλλα σημεία της κεντρικής Αγγλίας ψήφισαν κατά, με κύριο γνώμονα το μεταναστευτικό; Πώς συνδέεται ο κοινωνικός αποκλεισμός με την ξενοφοβία;

Προσωπικά αρνούμαι να συμβιβαστώ με την εξήγηση ότι κάποιοι απλως πείστηκαν από το επιχείρημα ότι οι ξένοι εργάτες κατεβάζουν τα μεροκάματα, ή οτι οι Ρουμάνοι Ρομά αποτελούν κίνδυνο για το προνοιακό κράτος. Προτείνω να εξετάσουμε μια άλλη εκδοχή: οι αποκλεισμένες κοινωνικές τάξεις αρνούνται (πλέον) να συνταυτιστούν με τις κινηματικές πολιτικές, και τις διεθνιστικές, αριστερές πολιτικές αξίες, γιατί όλα τα παραπάνω έχουν τρόπον τινά καπελωθεί από μια αριστερή διανοητική ελίτ που όμως ταξικά λίγη σχέση έχει με αυτούς που προσπαθεί να εκπροσωπήσει. Βρισκόμαστε έτσι μπροστά σε μια τρομακτική και ιδιότυπη εκδοχή μιας διαδικασίας «απο-αποικιοκρατικοποίησης» (de-colonisation) της ταξικής συνείδησης των αποκλεισμένων. Η έλλειψη οργανικών διαννοουμένων (μέσα απο το σώμα των αποκλεισμένων) σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η παραδοσιακή κεντροαριστερά (Εργατικοί στη Βρετανία, ΠΑΣΟΚ στην Ελλάδα) έχει γίνει αφόρητα συντηρητική, καταλαμβάνοντας κομμάτι του ακραίου κέντρου, αφήνει έναν και μόνο χώρο πολιτικής έκφρασης: τη δυσφορία. Η δυσφορία αυτή με τη σειρά της εκφράζεται ως ξενοφοβία και εθνικισμός, όχι ίσως γιατί οι υποστηρικτές της είναι αληθώς ξενόφοβοι, μισαλλόδοξοι και εθνικιστές, αλλά πιθανώς γιατί τα εκφραστικά αυτά σχήματα φαίνονται να φοβίζουν τόσο τη μεσαία τάξη όσο και τους διανοούμενους που προσπαθούν επί ματαίω να εκφράσουν πολιτικά τους αποκλεισμένους, ενώ στην πραγματικότητα το μόνο που καταφέρνουν είναι να λαθροχειρούν εμπειριών που δεν έχουν πραγματικά.

Ο προηγούμενος αρχηγός των Εργατικών Ed Miliband γεννήθηκε στο Λονδίνο και είναι γιός Πολωνών μεταναστών. Ως εδώ καλά. Ο πατέρας του Miliband όμως δεν ήταν ο μέσος Πολωνός υδραυλικός που τόσο πολύ θέλει να ξεφορτωθεί η Βρετανική ακροδεξιά. Ήταν καθηγητής στο London School of Economics και αργότερα στο Leeds. Ο Miliband ταξίδεψε ως παιδί στην Αμερική, μάθαινε βιολί, σπούδασε στην Οξφόρδη, έκανε μεταπτυχιακά στο LSE, δούλεψε στο Chanel 4, και μαθήτευσε ως ερευνητής και λογογράφος δίπλα σε διάφορους πολιτικούς του Εργατικού Κόμματος. Όσο «λαϊκίστικο» κι αν ακούγεται αυτό που θα καταθέσω, ο μικρός Joseph (ψευδώνυμο αληθινού προσώπου) που πηγαίνει στο σχολείο με τα παιδιά μου, γεννήθηκε απο μια νεαρή ανύπαντρη μητέρα, κόρη μιας νεαρής ανύπαντρης μητέρας, και εγγονή ενός ανθρακωρύχου. Η μητέρα του Joseph τον αφήνει στη γιαγιά του κάθε φορά που βρίσκει έναν καινούργιο σύντροφο, ο οποίος (σύμφωνα με όσα μας λέει η γιαγιά με εντελώς «ανάρμοστα δημόσιο» τρόπο) συνήθως πίνει και τη δέρνει. Όταν δεν τον αφήνει στη γιαγιά του, η γιαγιά του πάει και τον παίρνει η ίδια γιατί τον αγαπάει πολύ και φοβάται για τη σωματική του ακεραιότητα. Ο μικρός Joseph δεν ξέρει καλά τα χρώματα, δεν ξέρει καθόλου τα σχήματα και δεν αναγνωρίζει τους αριθμούς. Ξεχωρίζει στο προαύλιο του σχολείου, από τον τρόπο που παίζει, από τον τρόπο που φωνάζει κι από τις λέξεις (όχι απαραίτητα βρισιές) που χρησιμοποιεί. Στο σχόλασμα ξεχωρίζουν εξίσου η γιαγιά του και η μαμά του (τις σπάνιες φορές που τη βλέπουμε) για τους ίδιους λόγους. Ποιός απο αυτούς τους ανθρώπους μπορεί πραγματικά να αντιπροσωπευθεί απο τον Ed Miliband; Κανείς. Ψήφισαν όλοι Brexit (το γνωρίζω) και πιθανότατα UKIP (το υποθέτω από τα συμφραζόμενα). Ποιόν από την οικογένεια του Joseph θα πρέπει τώρα εγώ, η «αριστερή διανοούμενη», να «κατηγορήσω» γιατί δεν αντιλαμβάνεται την αξία της διαφοράς των άλλων;

Οι περισσότεροι από εμάς που ζούμε στη Βρετανία δεχτήκαμε τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος, όχι απλως σαν χαστούκι στο πρόσωπο αλλά σαν μπουνιά στο στομάχι. Οι περισσότεροι απο αυτούς που κατέθεσαν το ΟΧΙ τους σ’ αυτό το δημοψήφισμα δέχονται μπουνιές παντού. Χρόνια τώρα. Όσο λιγότερο ηθικολογήσουμε εναντίον τους και όσο πιο σοβαρά πάρουμε αυτό που θέλουν να μας πουν (χωρίς να το συγχέουμε με τον τρόπο με τον οποίο μας το λένε), τόσο πιο γρήγορα θα αντιληφθούμε ότι αυτοί οι άνθρωποι ήταν και είναι, χρόνια τώρα, οι εσωτερικοί μας ξένοι. Όσο άναρθρες κι αν είναι οι κραυγές τους –και ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο– πρέπει να ακουστούν. Ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων του Brexit είναι μια νέα αυτοκρατορία που αντεπιτίθεται. Τρομακτικά. Άσχημα. Δύσκολα. Λούμπεν. Δεν χρειάζονται τη διδαχή μας. Δεν χρειάζονται την ανοχή μας. Ουρλιάζουν για χώρο, χρόνο, ευκαιρίες. Ας σκάσουμε επιτέλους, κι ας τους πάρουμε σοβαρά γιατί, όπως έλεγε και η συγχωρεμένη η Κατερίνα Γώγου, η πολιτική τους μοναξιά είναι τσεκούρι πάνω από τα κεφάλια μας που γυρίζει… γυρίζει… γυρίζει….

Δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος

Ο Β' Παγκόσμιος πόλεμος κράτησε έξι χρόνια. Αγκάλιασε την Ευρώπη, την Ασία, την Αφρική και την Ωκεανία, δηλαδή μια έκταση 22 εκατ. τετρ. χλμ. Στην τροχιά του πολέμου σύρθηκαν 1,7 δισ. άνθρωποι, δηλ. πάνω από τα τρία τέταρτα του πληθυσμού της γης. Στη διάρκειά του διεξάγονταν πολεμικές αναμετρήσεις στα εδάφη 40 κρατών. Επιστρατεύτηκαν στα όπλα 110 εκατ. άνθρωποι, που σημαίνει 40 εκατ. περισσότεροι απ΄ ό,τι στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Για έναν τέτοιο πόλεμο είναι αδύνατο να υπολογίσει κανείς με ακρίβεια τις υλικές ζημιές που προξένησε ή τα χρηματικά ποσά που ξοδεύτηκαν, όπως είναι επίσης αδύνατο να καθοριστεί με ακρίβεια ο αριθμός των ανθρώπων που κάηκαν στις φλόγες του. Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο -και πέρα από τις περιπτώσεις που κυριάρχησε η μεταπολεμική πολιτική σκοπιμότητα- στις ιστορικές μελέτες συναντάμε συχνά διαφορετικά στοιχεία και μάλιστα με μεγάλες αποκλίσεις (παρακάτω χρησιμοποιούμε τα περισσότερο κοινώς αποδεκτά στοιχεία).

Το κόστος

1. Σε ανθρώπινες ζωές

Χοντρικά υπολογίζεται ότι στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο χάθηκαν συνολικά περί τα 50 εκατ. ανθρώπων (άλλοι υπολογισμοί μιλούν για 80 εκατ.), ήτοι τέσσερις με πέντε φορές πιο πολλοί απ’ ό,τι στο διάστημα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918, στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι νεκροί υπολογίζονται σε 10-17 εκατ., ενώ άλλοι υπολογισμοί κάνουν λόγο για πάνω από 50 εκατ.). Η Σοβιετική Ενωση είχε 20.000.000 θύματα, η Πολωνία 4.200.00 (σοβιετικές πηγές αναφέρουν για πάνω από 6 εκατ.), η Κίνα 2.200.000 (σύμφωνα με σοβιετικές πηγές περίπου 10 εκατ.), η Γιουγκοσλαβία 1.700.000, η Γαλλία 600.000, οι ΗΠΑ 406.000, η Μ. Βρετανία 388.000, η Τσεχοσλοβακία 366.000, η (μικρή) Ελλάδα πάνω από 400.000 (μαζί με τους αμάχους) κ.ο.κ. Στις χώρες του φασιστικού άξονα ο αριθμός των θυμάτων κατανέμεται ως εξής: Γερμανία 4.200.000 (σοβιετικές πηγές αναφέρουν 7 εκατ.), Ιαπωνία 1.219.000 (και πάλι σύμφωνα με σοβιετικές πηγές περίπου 2 εκατ.) και Ιταλία 410.000.

Σύμφωνα με χονδρικούς υπολογισμούς, που είναι γενικώς παραδεκτοί, στη διάρκεια της φασιστικής κατοχής στην Ευρώπη, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης εξοντώθηκαν 12 εκατ. άνθρωποι, εκ των οποίων τα περίπου 6 εκατ. ήταν Εβραίοι. Αναλυτικότερα, ο σφαγιασμός των Εβραίων παρουσιάζει την εξής εικόνα: Πολωνία 2.900.000, κατεχόμενη Ρωσία 1.000.000, Ρουμανία 400.000, Τσεχοσλοβακία 300.000, Γερμανία 200.000, Ουγγαρία 200.000, Λιθουανία και Λετονία 200.000. Αλλες χώρες (Δανία, Ολλανδία, Βέλγιο, Γαλλία, Ιταλία, Βουλγαρία, Γιουγκοσλαβία, Αυστρία, Ελλάδα) 700.000. Μόνον 100.000 επέζησαν των στρατοπέδων συγκεντρώσεως. Επίσης, διείδαν εγκαίρως τον κίνδυνο 280.000 Εβραίοι, οι οποίοι -από το 1933 ώς το 1940- έφυγαν από την Ευρώπη για τις ΗΠΑ, τη Νότια Αμερική, την Αγγλία και την Ιαπωνία.

2. Σε χρήμα

Το σύνολο των χρημάτων που ξοδεύτηκαν για τη διεξαγωγή του πολέμου -μαζί με το κόστος των καταστροφών που προξένησε- αγγίζει το αστρονομικό ποσό των 4 τρισ. δολαρίων. Το συνολικό ύψος των ζημιών από τις καταστροφές στις ευρωπαϊκές χώρες υπολογίζεται στα 260 δισ. δολάρια, εκ των οποίων τα 128 δισ. δολάρια αναλογούν στη Σοβιετική Ενωση, της οποίας οι συνολικές πολεμικές δαπάνες -μαζί με το κόστος των καταστροφών- αγγίζουν τα 485 δισ. δολάρια (σοβιετικά στοιχεία).

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, το σύνολο των πολεμικών δαπανών όλων των εμπολέμων ξεπέρασε το ένα τρισ. δολάρια και οι καταστροφές ιδιωτικών περιουσιών άγγιξαν τα 233 δισ. δολάρια. Κατά την ίδια πηγή, οι πολεμικές δαπάνες των κυριότερων εμπόλεμων κρατών κατανέμονται ως εξής: ΗΠΑ 330 δισ. δολάρια, ΕΣΣΔ 192 δισ. δολάρια, Μ. Βρετανία 120 δισ. δολάρια, Γερμανία 273 δισ. δολάρια, Ιταλία 94 δισ. δολάρια και Ιαπωνία 56 δισ. δολάρια.

Είναι κοινώς αποδεκτό πως η Σοβιετική Ενωση σήκωσε το κύριο βάρος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στις μάχες που έγιναν στο σοβιετογερμανικό μέτωπο η χιτλερική Γερμανία έχασε το 80% της δύναμής της. Από τις 22/6/1941, όταν τα ναζιστικά στρατεύματα εισέβαλαν στην ΕΣΣΔ έως τις 9/5/1945, στο Ανατολικό Μέτωπο καταστράφηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν 607 γερμανικές μεραρχίες. Ο Σοβιετικός Στρατός έδωσε σκληρές μάχες για 1.418 μέρες και νύχτες. Κάθε λεπτό του πολέμου υπήρχαν κατά μέσον όρο 9 νεκροί, κάθε ώρα 507 και κάθε μέρα 1.400. Δύο στους πέντε νεκρούς, στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν Σοβιετικοί πολίτες.

Εξίσου κολοσσιαίες ήταν οι υλικές ζημιές της ΕΣΣΔ στον πόλεμο, μεγαλύτερες απ’ αυτές των υπολοίπων χωρών. Οι χιτλερικοί κατέστρεψαν 1.710 σοβιετικές πόλεις και κωμοπόλεις, έκαψαν και ξεθεμελίωσαν πάνω από 70.000 χωριά, κατέστρεψαν 32.000 περίπου βιομηχανικά εργοστάσια, 65.000 χιλιόμετρα σιδηροδρομικές γραμμές, λήστεψαν 98.000 κολχόζ, 1.876 σοβχόζ, 2.890 μηχανοτρακτερικούς σταθμούς.

Είναι αλήθεια πως ο πόλεμος, ο κάθε πόλεμος -πέραν των άλλων- είναι και μια τεράστια οικονομική επιχείρηση με βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα κέρδη και ζημιές για τους εμπολέμους. Παρά την τεράστια καταστροφή που προκάλεσε στην ανθρωπότητα, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε κερδοφόρος για ορισμένες χώρες. Σύμφωνα με βρετανικές πηγές, ορισμένες χώρες πλούτισαν από τις βιομηχανικές απαιτήσεις του πολέμου. Την πρώτη θέση σ’ αυτές τις χώρες καταλαμβάνουν οι ΗΠΑ, τις οποίες το τέλος του πολέμου βρήκε να έχουν ενεργητικό 1,422 δισ. λίρες.

Where does the name Ikaria come from?

During the ancient years most of the Aegean Sea islands had names that they were stating either a dominant geographic characteristic or an important natural element. So Ikaria was called by the poets "Μακρίς"/ Makris (long) or Δολίχη (which means long island) or Ιχθυόεσσα (ιχθύς= fish / ιχθυόεσσα=island with (abundant) fishes)

Ίκαρος (Ikaros) seems to be a modified version of "Έκκαρος"or "Έκαρος" which does not remind a greek origin word and has an uknown origin.

Isichios Alexandrinos ("The Alexandrian") who was a dictionary writer of 5th century A.D. has stated that the name Ikaria is related with "Kar" the root of an ionian word that means "pasture". But perhaps he had read the description of Stravon that the inhabitants of Samos were using Ikaria as a grassland for their sheeps and therefore has formed an erroneous image of the morphology of the islan, which at least during the archaic period must have been totally unsuitable  fro a pasture due to its impervious forests.

If again the name Ikaros came from "Karian" root then the theory that the island has once been bulwark of Karians is being reinforced.It is after all well known that we owe a lot of island names to the pre-Hellenic populations of the Aegean Sea.

For this reason Fick holds fast to the aspect that "Ίκαρος" (Ikaros) is derivative of a non-greek word, perhaps belonging to the language of Leleyes or Hittites and that in their languages this word could mean "forestland".

At the end of the 2nd millenium the Phoenicians on their pursue of wood and copper had conquered Cyprus and have started to travel in the Aegean Sea. It is worth noting that in the Phoenician language the root of the word "ikar" means "long".

Source: Antonios J. Papalas "Ancient Ikaria"

Δραγουμάνος

Μεταφραστής ή/και διερμηνέας ο οποίος εργαζόταν στην αυλή του Σουλτάνου. Οι δραγουμάνοι συνήθως δεν είχαν Τούρκικη καταγωγή και έπρεπε να γνωρίζουν απαραίτητως την τούρκικη και αραβική γλώσσα καθώς και τουλάχιστον δύο ευρωπαικές γλώσσες.

Πέρα όμως από τα καθήκοντα του ως μεταφραστής, ο Δραγουμάνος κατα την περίοδο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας είχε μετατραπεί σε αξίωμα και μάλιστα ιδιαίτερα σημαντικό.

Οι δραγουμάνοι ήταν άτομα εμπιστοσύνης του Σουλτάνου με καθήκοντα συμβούλου ιδιαίτερα σε θέματα διπλωματίας.

13 το γρουσούζικο

Το 13 είναι ο κατεξοχήν κακότυχος αριθμός, που σπάει την αρμονία του 12 (12 Θεοί του Ολύμπου, 12 άθλοι του Ηρακλή, 12 φυλές του Ισραήλ, 12 μαθητές του Χριστού, 12 Ιμάμηδες κλπ). Με την προσθήκη του αριθμού «ένα» σχηματίζεται η αρχή ενός νέου κύκλου. Το άγνωστο, που αντιπροσωπεύει ο αριθμός 13, προκαλεί ανησυχία στους ανθρώπους κι έτσι άρχισαν να το συνδέουν με ατυχή γεγονότα. 

Γουατεμάλα...πίσω στον Στρατηγό

Πόλη του Μεξικού, 2.2.2012.

Πριν από δύο βδομάδες, στις 14 Ιανουαρίου, ανέλαβε καθήκοντα ο νέος πρόεδρος της Γουατεμάλας, Όττο Πέρες Μολίνα, για να γίνει ο πρώτος πρώην στρατηγός που ανέρχεται στην εξουσία από το 1996 που έληξε ο 36ετής εμφύλιος πόλεμος. Ο νέος πρόεδρος, επικεφαλής και ιδρυτής του Πατριωτικού Κόμματος, επικράτησε στο δεύτερο γύρο των εκλογών για την προεδρία επί του δικηγόρου και επιχειρηματία Μανουέλ Μπαλντισόν, επικεφαλής και ιδρυτή του, επίσης δεξιού, κόμματος της Ανανεωμένης Δημοκρατικής Ελευθερίας.

Η Σάντρα Τόρρες, πρώην σύζυγος του απελθόντος προέδρου Άλβαρο Κολόμ Καμπαγιέρος, του κεντροαριστερού κόμματος Εθνική Ενότητα για την Ελπίδα, υποψήφια για την προεδρία υποστηριζόμενη από το ίδιο κόμμα και ιδιαίτερα δημοφιλής στις σφυγμομετρήσεις, είχε ήδη αποκλειστεί από τις εκλογές, αποκλείοντας παράλληλα μια δεύτερη εξαετία του κεντροαριστερού κόμματος στην εξουσία. Σύμφωνα με το σύνταγμα της Γουατεμάλας, υποψήφιοι για την προεδρία δεν μπορούν να είναι σύζυγοι ή συγγενείς νυν προέδρων. Το προεδρικό ζευγάρι είχε πάρει διαζύγιο λίγους μήνες πριν την ανακοίνωση της υποψηφιότητας της Τόρρες, ωστόσο το Ανώτατο Εκλογικό Δικαστήριο έκανε αποδεκτή την ένσταση των αντίπαλων κομμάτων, παρό,τι το διαζύγιο είχε αναγνωριστεί ως έγκυρο.

Η εκλογή του Πέρες Μολίνα ξύπνησε παλιούς εφιάλτες σε ιθαγενείς και αριστερούς της Γουατεμάλας. Ο πρώην στρατηγός, ένας από τους διάσημους απόφοιτους της Σχολής των Αμερικανών, κατηγορείται από διάφορες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, που άφησε 140-250.000 νεκρούς, σύμφωνα με εκτιμήσεις διαφορετικών πηγών.

Το 1982 υπήρξε διοικητής στρατοπέδων στο νομό Κίτσε, που επλήγη βαρύτατα από τον εμφύλιο. Το ντοκιμαντέρ «Σημερινοί τίτλοι: Γουατεμάλα» (Titular de hoy: Guatemata) του Φινλανδού Mikeal Wahlforss που βρέθηκε στην περιοχή την ίδια χρονιά, περιλαμβάνει μαρτυρίες ιθαγενών για βασανισμούς, μαζικές δολοφονίες και δημιουργία ομαδικών τάφων. Στις συνεντεύξεις τους οι στρατιώτες δηλώνουν ότι «ο κομμουνισμός προσπαθεί να επικρατήσει με οποιοδήποτε τίμημα» και ότι οι ιθαγενείς έχουν επηρεαστεί από κομμουνιστικές ιδέες. Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής για την Ιστορική Αποσαφήνιση που συγκροτήθηκε ως μέρος της συμφωνίας λήξης του εμφυλίου, το 83% των θυμάτων του πολέμου ήταν ιθαγενείς, δημιουργώντας υποψίες για απόπειρες εθνοτικής εκκαθάρισης. Ένας από τους συνεντευξιαζόμενους στο ντοκιμαντέρ φέρεται να είναι ο ίδιος ο Πέρες Μόλινα που εξηγεί τα πλεονεκτήματα του οπλισμού που χρησιμοποιούν οι άντρες του και παραδέχεται ότι έχουν λάβει ελικόπτερα από τις ΗΠΑ, επιβεβαιώνοντας τη συνέχιση μιας μακράς παράδοσης παρέμβασης στην περιοχή.

Στη διάρκεια του 20ού αιώνα η επιρροή που είχε η εταιρεία με έδρα τις ΗΠΑ United Fruit Company στην οικονομία και την πολιτική της χώρας, μονοπωλώντας το εμπόριο μπανάνας, οδήγησε στο χαρακτηρισμό της Γουατεμάλας ως «banana republic», όρος που περιέγραφε χώρες πολιτικά ασταθείς με μεγάλη ανισότητα κατανομής πλούτου στις οποίες καθοριστικό ρόλο έπαιζαν ξένες εταιρείες που μονοπωλούσαν την εκμετάλλευση των λίγων πρωτογενών αγαθών που συνιστούσαν τους πυλώνες της οικονομίας. Μία απόπειρα απαλλοτρίωσης μέρους των τεράστιων και ανεκμετάλλευτων εκτάσεων της United Fruit Company στη Γουατεμάλα οδήγησε στο πραξικόπημα του εκλεγμένου προέδρου (και στρατηγού) Γιάκομπο Άρμπενς Γκούσμαν το 1954 σε συνεργασία με τη CIA που είχε πειστεί για τις φιλοκομμουνιστικές του διαθέσεις.

Σε όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου οι ΗΠΑ εκπαίδευαν, χρηματοδοτούσαν και εξόπλιζαν το στρατό της Γουατεμάλας στον πόλεμο κατά της εξάπλωσης κομμουνιστικών ιδεών. Σε αυτό το πλαίσιο λειτουργούσε και η περίφημη Σχολή των Αμερικών που βρισκόταν από το 1946 μέχρι το 1984 στον Παναμά, στην οποία εκπαιδεύονταν σε μεθόδους βασανισμού και ανορθόδοξου πολέμου στρατιωτικοί από όλη τη Λατινική Αμερική.* Αρκετοί διάσημοι απόφοιτοι έχουν συμβάλει σε στρατιωτικά πραξικοπήματα σε χώρες της Λατινικής Αμερικής και κατηγορούνται για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Ένας από αυτούς, ο νέος πρόεδρος της Γουατεμάλας, Πέρες Μολίνα.

Ο δυνατό χαρτί του Πέρες Μολίνα, που έλαβε μόλις 36% στον πρώτο γύρο των εκλογών, ήταν η ρητορική του για την πάταξη του εγκλήματος και την καταπολέμηση της φτώχιας. Η Γουατεμάλα παρουσιάζει ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά ανθρωποκτονιών στην Αμερική (40 περιστατικά για κάθε 100.000 κατοίκους), ενώ το μισό από τα 14 εκατομμύρια του πληθυσμού της βρίσκεται στα όρια της φτώχιας. Ο νέος πρόεδρος δήλωσε ότι προτίθεται να συνεργαστεί με τον πρόεδρο του Μεξικού Φελίπε Καλντερόν, που παραβρέθηκε στην ορκωμοσία ανάληψης καθηκόντων, στην κοινή τους ατζέντα κατά του εγκλήματος. Ίσως το ενδεχόμενο να μην είναι ιδιαίτερα ελπιδοφόρο για το λαό της Γουατεμάλας δεδομένου του αποτελέσματος που είχε αυτή η πολιτική στο Μεξικό: στον πόλεμο κατά του εμπορίου ναρκωτικών που έχει κηρύξει ο Φελίπε Καλντερόν έχουν χάσει τη ζωή τους 50.000 άτομα από το 2006...

* Η σχολή το 1984 μεταφέρθηκε στις ΗΠΑ και έκλεισε το 2001. Η διάδοχός της, Western Hemisphere Institute for Security Cooperation, φαίνεται πως συνεχίζει τις ίδιες πρακτικές σύμφωνα με καταγγελίες οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Θαλής ο Μιλήσιος

Ο Θαλής ο Μιλήσιος, (630/635 π.Χ. - 543 π.Χ.), ήταν προσωκρατικός φιλόσοφος ο οποίος έζησε και δραστηριοποιήθηκε στη Μίλητο γύρω στο 600 π.Χ. Κατατάσσεται μεταξύ των 7 σοφών. Η βασική του συνεισφορά στη φιλοσοφία και στην σκέψη ήταν η αναγωγή των διαφόρων φαινομένων του κόσμου σε μια ενιαία και μοναδική αρχή (απρόσωπη). Πρωταρχική σημασία στην κοσμολογία που ανέπτυξε έπαιζε το νερό στο οποίο όπως υποστήριζε στηριζοταν η Γή (την οποία αποτύπωνε σχηματικά ως ένα κυκλικό δίσκο). Η ιδέα αυτή ήταν σε ένα βαθμό επηρεασμένη από τη μυθολογία της Αιγύπτου και της Βαβυλωνίας οι οποίες ανέφεραν ότι κάτω από τη γη υπήρχαν νερά.

Επίσης ο Θαλής ανακάλυψε τα ηλιοστάσια, την ετερόφωτη φύση της Σελήνης, τον ηλεκτρισμό, τον μαγνητισμό (μελετώντας τις ελκτικές ιδιότητες του μαγνητίτη και του ήλεκτρου (κεχριμπάρι)

Μεταξύ άλλων ο Θαλής είναι γνωστός και την επιτυχή πρόβλεψη της ηλιακής έκλειψης τους έτους 585 π.χ.

Το έργο Ναυτιλιακή αστρολογία πιθανόν να ανήκει σε αυτόν αλλά ακόμα δεν είναι ιστορικά αποδεδειγμένο και βέβαιο.

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ο Θαλής πίστευε πως ο κόσμος διέπεται από την παρουσία των θεών και ότι η ψυχή είναι κάτι το οποίο βρίσκεται σε διαρκή κίνηση, γεγονός το οποίο ανάγεται στην θεωρία του υλοζωισμού κατά την οποία η κινητικότητα των στοιχείων του κόσμου αποδεικνύει την έμψυχη φύση τους.

Ύμνος στην Ελευθερία (1823)

Σε γνωρίζω από την κόψη
του σπαθιού την τρομερή,
σε γνωρίζω από την όψη
που με βία μετράει τη γη.

Απ' τα κόκαλα βγαλμένη
των Ελλήνων τα ιερά,
και σαν πρώτα ανδρειωμένη,
χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά!

Εκεί μέσα εκατοικούσες
πικραμένη, εντροπαλή,
κι ένα στόμα ακαρτερούσες,
«έλα πάλι», να σου πεί.

'Αργειε νάλθει εκείνη η μέρα,
κι ήταν όλα σιωπηλά,
γιατί τά 'σκιαζε η φοβέρα
και τα πλάκωνε η σκλαβιά.

Δυστυχής! Παρηγορία
μόνη σού έμενε να λές
περασμένα μεγαλεία
και διηγώντας τα να κλαις.

Και ακαρτέρει και ακαρτέρει
φιλελεύθερη λαλιά,
ένα εκτύπαε τ' άλλο χέρι
από την απελπισιά,

Κι έλεες: «Πότε, α, πότε βγάνω
το κεφάλι από τσ' ερμιές;».
Και αποκρίνοντο από πάνω
κλάψες, άλυσες, φωνές.

Τότε εσήκωνες το βλέμμα
μες στα κλάιματα θολό,
και εις το ρούχο σου έσταζ' αίμα,
πλήθος αίμα ελληνικό.

Με τα ρούχα αιματωμένα
ξέρω ότι έβγαινες κρυφά
να γυρεύεις εις τα ξένα
άλλα χέρια δυνατά.

Μοναχή το δρόμο επήρες,
εξανάλθες μοναχή•
δεν είν' εύκολες οι θύρες
εάν η χρεία τες κουρταλεί.

'Αλλος σου έκλαψε εις τα στήθια,
αλλ' ανάσαση καμμιά•
άλλος σου έταξε βοήθεια
και σε γέλασε φρικτά.

΄Αλλοι, οϊμέ, στη συμφορά σου
οπού εχαίροντο πολύ,
«σύρε νά 'βρεις τα παιδιά σου,
σύρε», έλεγαν οι σκληροί.

Φεύγει οπίσω το ποδάρι
και ολογλήγορο πατεί
ή την πέτρα ή το χορτάρι
που τη δόξα σού ενθυμεί.

Ταπεινότατη σου γέρνει
η τρισάθλια κεφαλή,
σαν πτωχού που θυροδέρνει
κι είναι βάρος του η ζωή.

Ναι, αλλά τώρα αντιπαλεύει
κάθε τέκνο σου με ορμή,
πού ακατάπαυστα γυρεύει
ή τη νίκη ή τη θανή.

Απ' τα κόκαλα βγαλμένη
των Ελλήνων τα ιερά,
και σαν πρώτα ανδρειωμένη,
χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά!

Μόλις είδε την ορμή σου
ο ουρανός που για τσ' εχθρούς
εις τη γη τη μητρική σου
έτρεφ' άνθια και καρπούς,

εγαλήνεψε• και εχύθει
καταχθόνια μια βοή,
και του Ρήγα σού απεκρίθη
πολεμόκραχτη η φωνή.

΄Ολοι οι τόποι σου σ' εκράξαν
χαιρετώντας σε θερμά,
και τα στόματα εφωνάξαν
όσα αισθάνετο η καρδιά.

Εφωνάξανε ως τ' αστέρια
του Ιονίου και τα νησιά,
κι εσηκώσανε τα χέρια
για να δείξουνε χαρά,

μ' όλον πού 'ναι αλυσωμένο
το καθένα τεχνικά,
και εις το μέτωπο γραμμένο
έχει: «Ψεύτρα Ελευθεριά».

Γκαρδιακά χαροποιήθει
και του Βάσιγκτον η γη,
και τα σίδερα ενθυμήθει
που την έδεναν κι αυτή.

Απ' τον πύργο του φωνάζει,
σα να λέει σε χαιρετώ,
και τη χήτη του τινάζει
το λιοντάρι το Ισπανό.

Ελαφιάσθη της Αγγλίας
το θηρίο, και σέρνει ευθύς
κατά τ' άκρα της Ρουσίας
τα μουγκρίσματα τσ' οργής.

Εις το κίνημα του δείχνει,
πως τα μέλη ειν' δυνατά•
και στου Αιγαίου το κύμα ρίχνει
μια σπιθόβολη ματιά.

Σε ξανοίγει από τα νέφη
και το μάτι του Αετού,
που φτερά και νύχια θρέφει
με τα σπλάχνα του Ιταλού•

και σ' εσέ καταγυρμένος,
γιατί πάντα σε μισεί,
έκρωζ' έκρωζ' ο σκασμένος,
να σε βλάψει, αν ημπορεί.

΄Αλλο εσύ δεν συλλογιέσαι
πάρεξ που θα πρωτοπάς•
δεν μιλείς και δεν κουνιέσαι
στες βρισιές οπού αγρικάς•

σαν το βράχο οπού αφήνει
κάθε ακάθαρτο νερό
εις τα πόδια του να χύνει
ευκολόσβηστον αφρό•

οπού αφήνει ανεμοζάλη
και χαλάζι και βροχή
να του δέρνουν τη μεγάλη,
την αιώνιαν κορυφή.

Δυστυχιά του, ω, δυστυχιά του,
οποιανού θέλει βρεθεί
στο μαχαίρι σου αποκάτου
και σ' εκείνο αντισταθεί.

Το θηρίο π' ανανογιέται
πως του λείπουν τα μικρά,
περιορίζεται, πετιέται,
αίμα ανθρώπινο διψά•

τρέχει, τρέχει όλα τα δάση,
τα λαγκάδια, τα βουνά,
κι όπου φθάσει, όπου περάσει,
φρίκη, θάνατος, ερμιά•

Ερμιά, θάνατος και φρίκη
όπου επέρασες κι εσύ•
ξίφος έξω από τη θήκη
πλέον ανδρείαν σου προξενεί.

Ιδού, εμπρός σου ο τοίχος στέκει
της αθλίας Τριπολιτσάς•
τώρα τρόμου αστροπελέκι
να της ρίψεις πιθυμάς.

Μεγαλόψυχο το μάτι
δείχνει πάντα οπώς νικεί,
κι ας ειν' άρματα γεμάτη
και πολέμιαν χλαλοή.

Σου προβαίνουνε και τρίζουν
για να ιδείς πως ειν' πολλά•
δεν ακούς που φοβερίζουν
άνδρες μύριοι και παιδιά;

Λίγα μάτια, λίγα στόματα
θα σας μείνουνε ανοιχτά.
για να κλαύσετε τα σώματα
που θε νά 'βρει η συμφορά!

Κατεβαίνουνε, και ανάφτει
του πολέμου αναλαμπή•
το τουφέκι ανάβει, αστράφτει,
λάμπει, κόφτει το σπαθί.

Γιατί η μάχη εστάθει ολίγη;
Λίγα τα αίματα γιατί;
Τον εχθρό θωρώ να φύγει
και στο κάστρο ν' ανεβεί.

Μέτρα! Ειν' άπειροι οι φευγάτοι,
οπού φεύγοντας δειλιούν•
τα λαβώματα στην πλάτη
δέχοντ', ώστε ν' ανεβούν.

Εκεί μέσα ακαρτερείτε
την αφεύγατη φθορά•
να, σας φθάνει• αποκριθείτε
στης νυκτός τη σκοτεινιά!

Αποκρίνονται και η μάχη
έτσι αρχίζει, οπού μακριά
από ράχη εκεί σε ράχη
αντιβούιζε φοβερά.

Ακούω κούφια τα τουφέκια,
ακούω σμίξιμο σπαθιών,
ακούω ξύλα, ακούω πελέκια,
ακούω τρίξιμο δοντιών.

Α, τι νύκτα ήταν εκείνη
που την τρέμει ο λογισμός!
΄Αλλος ύπνος δεν εγίνει
πάρεξ θάνατου πικρός.

Της σκηνής η ώρα, ο τόπος,
οι κραυγές, η ταραχή,
ο σκληρόψυχος ο τρόπος
του πολέμου, και οι καπνοί,

και οι βροντές και το σκοτάδι
οπού αντίσκοφτε η φωτιά,
επαράσταιναν τον ΄Αδη
που ακαρτέρειε τα σκυλιά•

Τ' ακαρτέρειε. Εφαίνον' ίσκιοι
αναρίθμητοι, γυμνοί,
κόρες, γέροντες, νεανίσκοι,
βρέφη ακόμη εις το βυζί.

'Ολη μαύρη μυρμηγκιάζει,
μαύρη η εντάφια συντροφιά,
σαν το ρούχο οπού σκεπάζει
τα κρεβάτια τα στερνά.

Τόσοι, τόσοι ανταμωμένοι
επετιούντο από τη γη,
όσοι ειν' άδικα σφαγμένοι
από τούρκικην οργή.

Τόσα πέφτουνε τα θερι-
σμένα αστάχια εις τους αγρούς•
σχεδόν όλα εκειά τα μέρη
εσκεπάζοντο απ' αυτούς.

Θαμποφέγγει κανέν' άστρο,
και αναδεύοντο μαζί,
ανεβαίνοντας το κάστρο
με νεκρώσιμη σιωπή.

'Ετσι χάμου εις την πεδιάδα,
μες στο δάσος το πυκνό,
όταν στέλνει μίαν αχνάδα
μισοφέγγαρο χλωμό,

Eάν οι άνεμοι μες στ' άδεια
τα κλαδιά μουγκοφυσούν,
σειούνται, σειούνται τα μαυράδια,
οπού οι κλώνοι αντικτυπούν.

Με τα μάτια τους γυρεύουν
όπου είν' αίματα πηχτά,
και μες στα αίματα χορεύουν
με βρυχίσματα βραχνά•

και χορεύοντας μανίζουν
εις τους ΄Ελληνες κοντά,
και τα στήθια τους εγγίζουν
με τα χέρια τα ψυχρά.

Εκειό το έγγισμα πηγαίνει
βαθειά μες στα σωθικά,
όθεν όλη η λύπη βγαίνει,
και άκρα αισθάνονται ασπλαχνιά.

Τότε αυξαίνει του πολέμου
ο χορός τρομακτικά,
σαν το σκόρπισμα του ανέμου
στου πελάου τη μοναξιά.

Κτυπούν όλοι απάνου κάτου•
κάθε κτύπημα που εβγεί
είναι κτύπημα θανάτου
χώρις να δευτερωθεί.

Κάθε σώμα ιδρώνει, ρέει•
λες κι εκείθενε η ψυχή
απ' το μίσος που την καίει
πολεμάει να πεταχθεί.

Της καρδίας κτυπίες βροντάνε
μες στα στήθια τους αργά,
και τα χέρια όπου χουμάνε
περισσότερο ειν' γοργά.

Ουρανός γι' αυτούς δεν είναι,
ουδέ πέλαγο, ουδέ γη•
γι' αυτούς όλους το παν είναι
μαζωμένο αντάμα εκεί.

Τόση η μάνητα κι η ζάλη,
που στοχάζεσαι μη πως
από μία μεριά και απ' άλλη
δεν είνει ένας ζωντανός.

Κοίτα χέρια απελπισμένα
πώς θερίζουνε ζωές!
Χάμου πέφτουνε κομμένα
χέρια, πόδια, κεφαλές,

και παλάσκες και σπαθία
με ολοσκόρπιστα μυαλά,
και με ολόσχιστα κρανία,
σωθικά λαχταριστά.

Προσοχή καμία δεν κάνει
κανείς, όχι, εις τη σφαγή•
πάνε πάντα εμπρός. Ω, φθάνει,
φθάνει• έως πότε οι σκοτωμοί;

Ποιος αφήνει εκεί τον τόπο,
πάρεξ όταν ξαπλωθεί;
Δεν αισθάνονται τον κόπο
και λες κι είναι εις την αρχή.

Ολιγόστευαν οι σκύλοι,
και «Αλλά», εφώναζαν, «Αλλά»,
και των Χριστιανών τα χείλη
«φωτιά», εφώναζαν, «φωτιά».

Λιονταρόψυχα, εκτυπιούντο,
πάντα εφώναζαν «φωτιά»,
και οι μιαροί κατασκορπιούντο,
πάντα σκούζοντας «Αλλά».

Παντού φόβος και τρομάρα
και φωνές και στεναγμοί•
παντού κλάψα, παντού αντάρα,
και παντού ξεψυχισμοί.

Ήταν τόσοι! Πλέον το βόλι
εις τ' αυτιά δεν τους λαλεί.
'Ολοι χάμου εκείτοντ' όλοι
εις την τέταρτην αυγή.

Σαν ποτάμι το αίμα εγίνη
και κυλάει στη λαγκαδιά,
και το αθώο χόρτο πίνει
αίμα αντίς για τη δροσιά.

Της αυγής δροσάτο αέρι,
δεν φυσάς τώρα εσύ πλιο
στων ψευδόπιστων το αστέρι•
φύσα, φύσα εις το ΣΤΑΥΡΟ!

Απ' τα κόκαλα βγαλμένη
των Ελλήνων τα ιερά,
και σαν πρώτα ανδρειωμένη,
χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά!

Της Κορίνθου ιδού και οι κάμποι•
δεν λάμπ' ήλιος μοναχά
εις τους πλάτανους, δεν λάμπει
εις τ' αμπέλια, εις τα νερά.

Εις τον ήσυχον αιθέρα
τώρα αθώα δεν αντηχεί
τα λαλήματα η φλογέρα,
τα βελάσματα το αρνί.

Τρέχουν άρματα χιλιάδες
σαν το κύμα εις το γιαλό,
αλλ' οι ανδρείοι παλληκαράδες
δεν ψηφούν τον αριθμό.

Ω τρακόσιοι, σηκωθείτε
και ξανάλθετε σε μας•
τα παιδιά σας θελ' ιδείτε
πόσο μοιάζουνε με σας.

'Ολοι εκείνοι τα φοβούνται
και με πάτημα τυφλό
εις την Κόρινθο αποκλειούνται
κι όλοι χάνουνται απ' εδώ.

Στέλνει ο άγγελος του ολέθρου
πείνα και θανατικό,
που με σχήμα ενός σκελέθρου
περπατούν αντάμα οι δυο•

και πεσμένα εις τα χορτάρια
απεθαίνανε παντού
τα θλιμμένα απομεινάρια
της φυγής και του χαμού.

Κι εσύ αθάνατη, εσύ θεία,
που ότι θέλεις ημπορείς.
εις τον κάμπο, Ελευθερία,
ματωμένη περπατείς.

Στη σκια χεροπιασμένες,
στη σκια βλέπω κι εγώ
κρινοδάχτυλες παρθένες
οπού κάνουνε χορό.

Στο χορό γλυκογυρίζουν
ωραία μάτια ερωτικά,
και εις την αύρα κυματίζουν
μαύρα, ολόχρυσα μαλλιά.

Η ψυχή μου αναγαλλιάζει
πως ο κόρφος καθεμιάς
γλυκοβύζαστο ετοιμάζει
γάλα ανδρείας κι ελευθεριάς.

Μες στα χόρτα, τα λουλούδια,
το ποτήρι δεν βαστώ•
φιλελεύθερα τραγούδια
σαν τον Πίνδαρο εκφωνώ.


Απ' τα κόκαλα βγαλμένη
των Ελλήνων τα ιερά,
και σαν πρώτα ανδρειωμένη,
χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά!

Πήγες εις το Μεσολόγγι
την ημέρα του Χριστού,
μέρα που άνθισαν οι λόγγοι
για το τέκνο του Θεού.

Σου 'λθε εμπρός λαμποκοπώντας
η Θρησκεία μ' ένα σταυρό,
και το δάκτυλο κινώντας
οπού ανεί τον ουρανό,

«σ' αυτό», εφώναξε, «το χώμα
στάσου ολόρθη, Ελευθεριά!».
Και φιλώντας σου το στόμα
μπαίνει μες στην εκκλησιά.

Εις την τράπεζα σιμώνει,
και το σύγνεφο το αχνό
γύρω γύρω της πυκνώνει
που σκορπάει το θυμιατό.

Αγρικάει την ψαλμωδία
οπού εδίδαξεν αυτή•
βλέπει τη φωταγωγία
στους Αγίους εμπρός χυτή.

Ποιοι είν' αυτοί που πλησιάζουν
με πολλή ποδοβολή,
κι άρματ', άρματα ταράζουν;
Επετάχτηκες εσύ!

Α, το φως που σε στολίζει,
σαν ηλίου φεγγοβολή,
και μακρίθεν σπινθηρίζει,
δεν είναι, όχι, από τη γη.

Λάμψιν έχει όλη φλογώδη
χείλος, μέτωπο, οφθαλμός•
φως το χέρι, φως το πόδι,
κι όλα γύρω σου είναι φως.

Το σπαθί σου αντισηκώνεις,
τρία πατήματα πατάς,
σαν τον πύργο μεγαλώνεις,
κι εις το τέταρτο κτυπάς.

Με φωνή που καταπείθει
προχωρώντας ομιλείς:
«Σήμερ', άπιστοι, εγεννήθη,
ναι, του κόσμου ο Λυτρωτής.

Αυτός λέγει, αφοκρασθείτε:
"Εγώ ειμ' 'Αλφα, Ωμέγα εγώ•
πέστε, που θ' αποκρυφθείτε
εσείς όλοι, αν οργισθώ;

Φλόγα ακοίμητην σας βρέχω,
που, μ' αυτήν αν συγκριθεί
κείνη η κάτω οπού σας έχω,
σαν δροσιά θέλει βρεθεί.

Κατατρώγει, ωσάν τη σχίζα,
τόπους άμετρα υψηλούς,
χώρες, όρη από τη ρίζα,
ζώα και δέντρα και θνητούς.

Και το παν το κατακαίει,
και δεν σώζεται πνοή,
πάρεξ του άνεμου που πνέει
μες στη στάχτη τη λεπτή"».

Κάποιος ήθελε ερωτήσει:
Του θυμού Του εισ' αδελφή;
Ποιος είν' άξιος να νικήσει
ή με σε να μετρηθεί;

Η γη αισθάνεται την τόση
του χεριού σου ανδραγαθιά,
που όλην θέλει θανατώσει
τη μισόχριστη σπορά.

Την αισθάνονται και αφρίζουν
τα νερά, και τ' αγρικώ
δυνατά να μουρμουρίζουν
σαν ρυάζετο θηριό.

Κακορίζικοι, πού πάτε
του Αχελώου μες στη ροή
και πιδέξια πολεμάτε
από την καταδρομή

να αποφύγετε; Το κύμα
έγινε όλο φουσκωτό•
εκεί ευρήκατε το μνήμα
πριν να ευρείτε αφανισμό.

Βλασφημάει, σκούζει, μουγκρίζει
κάθε λάρυγγας εχθρού,
και το ρεύμα γαργαρίζει
τες βλασφήμιες του θυμού.

Σφαλερά τετραποδίζουν
πλήθος άλογα, και ορθά
τρομασμένα χλιμιντρίζουν
και πατούν εις τα κορμιά.
Ποίος στο σύντροφον απλώνει

χέρι, ωσάν να βοηθηθεί•
ποίος τη σάρκα του δαγκώνει
όσο που να νεκρωθεί.
Κεφαλές απελπισμένες,

με τα μάτια πεταχτά,
κατά τ' άστρα σηκωμένες
για την ύστερη φορά.
Σβιέται -αυξαίνοντας η πρώτη

του Αχελώου νεροσυρμή-
το χλιμίντρισμα και οι κρότοι
και του ανθρώπου οι γογγυσμοί.
Έτσι ν' άκουα να βουίξει

τον βαθύν Ωκεανό,
και στο κύμα του να πνίξει
κάθε σπέρμα αγαρηνό!
Και εκεί πού 'ναι η Αγία Σοφία

μες στους λόφους τους επτά,
όλα τ' άψυχα κορμία,
βραχοσύντριφτα, γυμνά,
σωριασμένα να τα σπρώξει

η κατάρα του Θεού,
κι απ' εκεί να τα μαζώξει
ο αδελφός του Φεγγαριού.
Κάθε πέτρα μνήμα ας γένει,

κι η Θρησκεία κι η Ελευθεριά
μ' αργό πάτημα ας πηγαίνει
μεταξύ τους και ας μετρά.
Ένα λείψανο ανεβαίνει
τεντωτό, πιστομητό,

κι άλλο ξάφνου κατεβαίνει
και δεν φαίνεται, και πλιο
και χειρότερα αγριεύει
και φουσκώνει ο ποταμός•

πάντα, πάντα περισσεύει•
πολύ φλοίσβισμα και αφρός.
Α, γιατί δεν έχω τώρα
τη φωνή του Μωυσή;

Μεγαλόφωνα την ώρα
οπού εσβιούντο οι μισητοί,
το Θεόν ευχαριστούσε
στου πελάου τη λύσσα εμπρός,

και τα λόγια ηχολογούσε
αναρίθμητος λαός.
Ακλουθάει την αρμονία
η αδελφή του Ααρών,

η προφήτισσα Μαρία,
μ' ένα τύμπανο τερπνόν
και πηδούν όλες οι κόρες
με τσ' αγκάλες ανοικτές,

τραγουδώντας, ανθοφόρες,
με τα τύμπανα κι εκειές.
Σε γνωρίζω από την κόψη
του σπαθιού την τρομερή,

σε γνωρίζω από την όψη
που με βία μετράει τη γη.
Εις αυτήν, είν' ξακουσμένο,
δεν νικιέσαι εσύ ποτέ•

όμως, όχι, δεν είν' ξένο
και το πέλαγο για σε.
Το στοιχείον αυτό ξαπλώνει
κύματ' άπειρα εις τη γη,

με τα οποία την περιζώνει,
κι είναι εικόνα σου λαμπρή.
Με βρυχίσματα σαλεύει
που τρομάζει η ακοή•

κάθε ξύλο κινδυνεύει
και λιμνιώνα αναζητεί.
Φαίνετ' έπειτα η γαλήνη
και το λάμψιμο του ηλιού,

και τα χρώματα αναδίνει
του γλαυκότατου ουρανού.
Δεν νικιέσαι, είν' ξακουσμένο,
στην ξηράν εσύ ποτέ•

όμως όχι δεν είν' ξένο
και το πέλαγο για σέ.
Περνούν άπειρα τα ξάρτια,
και σαν λόγγος στριμωχτά

τα τρεχούμενα κατάρτια,
τα ολοφούσκωτα πανιά.
Συ τες δύναμές σου σπρώχνεις,
και αγκαλά δεν είν' πολλές,

πολεμώντας, άλλα διώχνεις,
άλλα παίρνεις, άλλα καις.
Μ' επιθυμία να τηράζεις
δύο μεγάλα σε θωρώ,

και θανάσιμον τινάζεις
εναντίον τους κεραυνό.
Πιάνει, αυξαίνει, κοκκινίζει,
και σηκώνει μια βροντή,

και το πέλαο χρωματίζει
με αιματόχροη βαφή.
Πνίγοντ' όλοι οι πολεμάρχοι
και δεν μνέσκει ένα κορμί•

χαίρου, σκιά του Πατριάρχη,
που σε πέταξαν εκεί.
Εκρυφόσμιγαν οι φίλοι
με τσ' εχθρούς τους τη Λαμπρή,

και τους έτρεμαν τα χείλη
δίνοντάς τα εις το φιλί.
Κειες τες δάφνες που εσκορπίστε
τώρα πλέον δεν τες πατεί,


και το χέρι οπού εφιλήστε
πλέον, α, πλέον δεν ευλογεί.
'Ολοι κλαψτε• αποθαμένος
ο αρχηγός της Εκκλησιάς•

κλάψτε, κλάψτε• κρεμασμένος
ωσάν να 'τανε φονιάς!
'Εχει ολάνοικτο το στόμα
π' ώρες πρώτα είχε γευθεί
τ' Άγιον Αίμα, τ' Άγιον Σώμα•

λες πως θε να ξαναβγεί
η κατάρα που είχε αφήσει,
λίγο πριν να αδικηθεί,
εις οποίον δεν πολεμήσει

και ημπορεί να πολεμεί.
Την ακούω, βροντάει, δεν παύει
εις το πέλαγο, εις τη γη,
και μουγκρίζοντας ανάβει
την αιώνιαν αστραπή.

Η καρδιά συχνοσπαράζει.
Πλην τι βλέπω; Σοβαρά
να σωπάσω με προστάζει
με το δάκτυλο η θεά.

Κοιτάει γύρω εις την Ευρώπη
τρεις φορές μ' ανησυχιά•
προσηλώνεται κατόπι
στην Ελλάδα, και αρχινά:

«Παλληκάρια μου, οι πολέμοι
για σας όλοι είναι χαρά,
και το γόνα σας δεν τρέμει
στους κινδύνους εμπροστά.

Απ' εσάς απομακραίνει
κάθε δύναμη εχθρική,
αλλά ανίκητη μια μένει
που τες δάφνες σας μαδεί.

Μία, που όταν ωσάν λύκοι
ξαναρχόστενε ζεστοί,
κουρασμένοι από τη νίκη,
αχ, το νου σάς τυραννεί.

Η Διχόνοια που βαστάει
ένα σκήπτρο η δολερή
καθενός χαμογελάει,
"πάρ' το", λέγοντας, "και συ".

Κειο το σκήπτρο που σας δείχνει
έχει αλήθεια ωραία θωριά•
μην το πιάστε, γιατί ρίχνει
εισέ δάκρυα θλιβερά.

Από στόμα οπού φθονάει,
παλληκάρια, ας μην πωθεί,
πως το χέρι σας κτυπάει
του αδελφού την κεφαλή.

Μην ειπούν στο στοχασμό τους
τα ξένη έθνη αληθινά:
"Εάν μισούνται ανάμεσό τους
δεν τους πρέπει ελευθεριά".

Τέτοια αφήστενε φροντίδα•
όλο το αίμα οπού χυθεί
για θρησκεία και για πατρίδα
όμοιαν έχει την τιμή.

Στο αίμα αυτό, που δεν πονείτε
για πατρίδα, για θρησκειά,
σας ορκίζω, αγκαλισθείτε
σαν αδέλφια γκαρδιακά.

Πόσο λείπει, στοχασθείτε,
πόσο ακόμη να παρθεί•
πάντα η νίκη, αν ενωθείτε,
πάντα εσάς θ' ακολουθεί.

Ω ακουσμένοι εις την ανδρεία,
καταστήστε ένα Σταυρό
και φωνάξετε με μία:
"Βασιλείς, κοιτάξτ' εδώ!

Το σημείον που προσκυνάτε
είναι τούτο, και γι' αυτό
ματωμένους μας κοιτάτε
στον αγώνα το σκληρό.

Ακατάπαυστα το βρίζουν
τα σκυλιά και το πατούν
και τα τέκνα του αφανίζουν,
και την πίστη αναγελούν.

Εξ αιτίας του εσπάρθη, εχάθη
αίμα αθώο χριστιανικό,
που φωνάζει από τα βάθη
της νυκτός: Να εκδικηθώ.

Δεν ακούτε, εσείς εικόνες
του Θεού, τέτοια φωνή;
Τώρα επέρασαν αιώνες
και δεν έπαυσε στιγμή.

Δεν ακούτε; Εις κάθε μέρος
σαν του Άβελ καταβοά•
δεν ειν' φύσημα του αέρος
που σφυρίζει εις τα μαλλιά.

Τι θα κάμετε; Θ' αφήστε
να αποκτήσομεν εμείς
λευθεριάν, ή θα την λύστε
εξ αιτίας πολιτικής;

Τούτο ανίσως μελετάτε
ιδού εμπρός σας τον Σταυρό:
Βασιλείς, ελάτε, ελάτε,
και κτυπήσετε κι εδώ!"».


Διονύσιος Σολωμός (1798-1857)

Σπιναλόγκα

Η Σπιναλόγκα είναι μια βραχονησίδα στην είσοδο του κόλπου της Ελούντας στον Νομό Λασιθίου. Πάνω στα κακοτράχαλα εδάφη της γράφτηκαν μερικές από τις πιο μαύρες σελίδες ανθρώπινου πόνου και δυστυχίας στη νεότερη ιστορία της Ελλάδας.

Η αρχή της ιστορίας
Η έκταση του μικρού αυτού νησιού είναι μόλις 85 στρέμματα, ενώ το ψηλότερο βουνό της δεν ξεπερνά σε ύψος τα 53 μέτρα. Το 1715 κατελήφθη από τους Τούρκους, ενώ στα τέλη του 19ου αιώνα υπολογίζεται ότι κατοικούνταν από περισσότερες των 200 οικογενειών. Το 1903, όμως, έμελλε ο χαρακτήρας του νησιού να αλλάξει δραματικά, όταν ο ύπατος αρμοστής της Κρητικής Πολιτείας πρίγκιπας Γεώργιος αποφάσισε να το μετατρέψει σε λεπροκομείο, μεταφέροντας τους ασθενείς που ζούσαν στην περιοχή 'Μεσκινιά’’ έξω από το Ηράκλειο, επειδή αποτελούσαν όπως πίστευαν εκείνη την εποχή, εστία μόλυνσης για τις γύρω περιοχές.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η λέπρα (ή νόσος του Χάνσεν ή 'λώβη') βρισκόταν σε ιδιαίτερη έξαρση και οι ασθενείς λόγω της αποκρουστικής τους όψης προκαλούσαν τρόμο στους τοπικούς πληθυσμούς. Επίσης, εκτός από τον ασθενή, στιγματιζόταν και ολόκληρη η οικογένειά του και καταδικαζόταν σε απομόνωση, ενώ αποκαλούσαν τα μέλη της 'λεπρόσογο'. Η κρατική μέριμνα ήταν παντελώς ανύπαρκτη και οι ασθενείς διαγράφονταν ακόμη και από τα δημοτολόγια, ζώντας αποκλειστικά από την ελεημοσύνη των συνανθρώπων τους.

Το νέο λεπροκομείοΤις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα που λειτούργησε το λεπροκομείο στη Σπιναλόγκα, οι άνθρωποι δεν γνώριζαν ότι το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού είχε φυσική ανοσία απέναντι στην ασθένεια και ο κίνδυνος μετάδοσης της λέπρας ήταν πολύ μικρός, εφόσον τηρούνταν οι βασικές συνθήκες υγιεινής. Έτσι, ένα νησάκι κοντά στην ξηρά, για την εύκολη μεταφορά τροφίμων και εφοδίων, ήταν η ιδανική λύση απομόνωσης των ασθενών και υποτιθέμενης προστασίας του υγιούς πληθυσμού. Επιπλέον, η στέγαση των ασθενών ήταν εύκολη και ανέξοδη, αφού υπήρχαν πολλά άδεια σπίτια, μετά την αποχώρηση των μουσουλμάνων κατοίκων της.
Η μεταφορά των λεπρών, πάντως, εξυπηρετούσε και ένα δεύτερο κρυφό σκοπό: την απομάκρυνση των τελευταίων τουρκικών οικογενειών από τη Σπιναλόγκα, οι οποίες αρνούνταν να αποχωρήσουν από την περιοχή ελέγχου της Κρητικής Πολιτείας. Με την εγκατάσταση των λεπρών στο νησί, οι εναπομείναντες μουσουλμάνοι κάτοικοι το εγκατέλειψαν χωρίς δεύτερη σκέψη. Στις 14 Δεκεμβρίου 1904 μεταφέρθηκαν στο λεπροκομείο της Σπιναλόγκας, που πήρε το όνομα 'Άγιος Παντελεήμων’’, οι πρώτοι 251 λεπροί απ’ όλη την Κρήτη. Στη συνέχεια, μετά το 1913, μεταφέρθηκαν σταδιακά ασθενείς προερχόμενοι από την υπόλοιπη Ελλάδα, αλλά και από χώρες του εξωτερικού, αυξάνοντας τον αριθμό των ασθενών σε παραπάνω των χιλίων. Η Σπιναλόγκα μετατράπηκε την περίοδο εκείνη σε 'Διεθνές Λεπροκομείο’’, χωρίς καμία ουσιαστική οργάνωση, με χαρακτηριστικά πραγματικής τρώγλης.
Λίγα χρόνια μετά την ίδρυσή του, στο λεπροκομείο της Σπιναλόγκας άρχισαν να στέλνονται λεπροί απ’ όλη τη χώρα και ιδίως οι πιο 'ανυπάκουοι’’ και 'αντιδραστικοί’’. Απέναντι, δε, από τη Σπιναλόγκα, αναπτύχθηκε ένας μικρός συνοικισμός, η Πλάκα, όπου δημιουργήθηκε ένα πανδοχείο για τους επισκέπτες, αλλά και λίγα, υπαίθρια κυρίως, καταστήματα με τρόφιμα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης για τους λεπρούς και για όσους τους επισκέπτονταν. Επιπλέον, στη δεκαετία του 1930 χτίστηκαν και νέες κατοικίες στο νησί, που προστέθηκαν στις ήδη υπάρχουσες, ενώ για τη διάνοιξη περιμετρικών δρόμων χρειάστηκε να γκρεμιστούν τμήματα του παλιού ενετικού φρουρίου.

Το θλιβερό παρελθόνΜέχρι τη μεταφορά τους στη Σπιναλόγκα, οι λεπροί ζούσαν απομονωμένοι σε οριοθετημένες συνοικίες, σε ασβεστωμένα σπίτια, που λέγονταν 'μεσκινιές’’, ενώ αποκαλούνταν από τους υπόλοιπους υγιείς συνανθρώπους τους 'λουβιάρηδες’’, 'μεσκίνηδες’’ ή ‘’κομμένοι’’. Ο αμαθής πληθυσμός της εποχής εκείνης τρόμαζε στη θέα των παραμορφωμένων ασθενών και τους ανάγκαζε να φορούν κουδουνάκια, ώστε να γίνεται αντιληπτή η παρουσία τους και να απομακρύνεται έγκαιρα ο κόσμος. Πολλές φορές, μάλιστα, όταν παραβιάζονταν οι όροι της 'μεσκινιάς’’, ήταν δυνατόν ο λεπρός να λιθοβοληθεί ή και να πυροβοληθεί. Επίσης, η λέπρα προξενούσε πρόσθετο φόβο και δέος, επειδή θεωρούνταν και θρησκευτική ασθένεια, εξαιτίας των αναφορών στη ζωή του Χριστού σε θεραπεία λεπρών.

Ο τραγικός αποχωρισμός
Κατά τη διάρκεια του αποχωρισμού των ασθενών από τις οικογένειές τους, εκτυλίσσονταν συχνά τραγικές σκηνές. Αναφέρεται, μάλιστα, ότι μια κοπέλα, μη αντέχοντας να αποχωριστεί τον άντρα της, έκανε μπροστά στους χωροφύλακες που τον έπαιρναν μια ένεση με αίμα στο μπράτσο της, λέγοντας ότι είναι το αίμα του συζύγου της και έχει ήδη μολυνθεί, ώστε να την πάρουν και αυτή στο νησί. Τελικά η κοπέλα μεταφέρθηκε μαζί του στο νησί, αλλά δεν νόσησε ποτέ, ενώ ο άντρας της πέθανε αργότερα στην αγκαλιά της, χτυπημένος από τα βαριά προβλήματα που του κληροδότησε η λέπρα.
Σε μια άλλη περίπτωση, μια γυναίκα κρύφτηκε τη νύχτα στο καΐκι που θα μετέφερε το πρωί τους ασθενείς από τα Χανιά στη Σπιναλόγκα και έτσι κατάφερε να καταλήξει στο νησί μαζί με το σύζυγό της, προκειμένου να βρίσκεται μαζί του και να τον φροντίζει.
Στη Σπιναλόγκα, επίσης, υπήρχαν και μερικοί κάτοικοι που δεν είχαν προσβληθεί από τη νόσο, συνήθως σύζυγοι ή γονείς λεπρών που δεν ήθελαν να αποχωριστούν και να αφήσουν, αβοήθητα στην μοίρα τους τα αγαπημένα τους πρόσωπα.

Η δραματική διαβίωση
Αν και το νησί διέθετε γιατρό και νοσοκόμους, οι συνθήκες νοσηλείας, αλλά και γενικότερης διαβίωσης των ασθενών ήταν άθλιες, αφού ζούσαν σε μισοκατεστραμμένες κατοικίες με ένα μικρό επίδομα που τους χορηγούσε η πολιτεία, το οποίο δεν έφτανε να καλύψει ούτε τις βασικές τους ανάγκες. Σε όσους το επέτρεπε η κατάσταση της υγείας τους, προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν τροφή ψαρεύοντας ή καλλιεργώντας τη γη. Δεν ήταν σπάνιο, ακόμη, κάποιοι ασθενείς να δραπετεύουν και να αναζητούν τροφή σε απέναντι χωριά. Όσοι από τους 'παραβάτες' συλλαμβάνονταν, κλείνονταν σε μία απάνθρωπη φυλακή, με ακόμη αθλιότερες συνθήκες διαβίωσης. Παρ’ όλες τις αντιξοότητες, όμως, οι ανθρώπινες ψυχές όχι μόνο δεν το έβαλαν κάτω, αλλά ανέπτυξαν μια ιδιόρρυθμη κοινωνικότητα, με δικούς της κανόνες και αξίες.
Αναφερόταν, ακόμη, σε δημοσιευμένα κείμενα της δεκαετίας του 1930, ότι οι ασθενείς στη Σπιναλόγκα, μη έχοντας καμία εργασία, 'διασκέδαζαν’’ κοιτάζοντας τη θάλασσα, παίζοντας μερικά απλά παιχνίδια ή μερικά όργανα μουσικής. Άλλες φορές γλεντούσαν, έπιναν και μεθούσαν, καταριούνταν μεγαλόφωνα την τύχη τους, μισούσαν ή αγαπούσαν τους υπόλοιπους συνοδοιπόρους τους. Μέσα στην πολυετή λειτουργία του λεπροκομείου, μερικοί λεπροί έπεσαν στη θάλασσα να πνιγούν ή αυτοκτόνησαν με άλλους τρόπους για να ξεφύγουν από τη φρικτή ζωή τους, ενώ λιγοστοί κατάφεραν να δραπετεύσουν κολυμπώντας και να ξεφύγουν για πάντα από το νησί. Πολλοί, πάντως, από τους ασθενείς στο νησί πέθαιναν τελείως αβοήθητοι, παραμορφωμένοι, τυφλοί ή ακρωτηριασμένοι, μέσα σε φρικτούς πόνους.

Μια ζωή χωρίς μέλλον
Η σωματική επαφή ασθενών και υγιών, όπως ήταν το υγειονομικό προσωπικό και οι επισκέπτες, απαγορευόταν αυστηρά, ενώ τα χρήματα που χρησιμοποιούνταν για τις συναλλαγές αποστειρώνονταν υποχρεωτικά από ειδικό υπάλληλο, ώστε να μη μεταδώσουν τη νόσο. Αν και οι γάμοι μεταξύ χανσενικών τυπικά απαγορεύονταν, πολλοί ασθενείς συνδέθηκαν μεταξύ τους και έκαναν δεκάδες παιδιά, τα οποία δεν νοσούσαν. Τα παιδιά αυτά μεταφέρονταν υποχρεωτικά από το κράτος σε ειδικό παιδικό σταθμό στην Αθήνα, όπου παρακολουθούνταν και, εφόσον ήταν υγιή, δίνονταν για υιοθεσία. Το εξιτήριο από τη Σπιναλόγκα ήταν πολύ δύσκολο να αποκτηθεί και δίνονταν μόνο μετά από τρεις διαδοχικές αρνητικές εξετάσεις από τους γιατρούς του νησιού, γεγονός αρκετά σπάνιο, αφού δεν υπήρχε, μέχρι το 1948, καμία θεραπεία για τη νόσο.
Μια λαμπερή ακτίνα φωτός

Η ζωή των λεπρών άλλαξε το 1936, όταν μεταφέρθηκε στη Σπιναλόγκα ο Επαμεινώνδας Ρεμουνδάκης, τριτοετής φοιτητής της Νομικής, χτυπημένος, μετά την αδελφή του που ήταν ήδη στο νησί, από τη νόσο. Ο Ρεμουνδάκης, ένας από τους λίγους μορφωμένους ασθενείς, δεν αφέθηκε μοιρολατρικά στην αθλιότητα της ζωής στο νησί, αλλά αγωνίστηκε με πάθος να καλυτερεύσει τις συνθήκες ζωής των χανσενικών, απαιτώντας από την πολιτεία καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και νοσηλείας.

Μερικές από τις πρωτοβουλίες που πήρε ήταν: ίδρυσε την 'Αδελφότητα Ασθενών Σπιναλόγκας’’, οργάνωσε υπηρεσία καθαριότητας κοινόχρηστων χώρων, δημιούργησε θέατρο, κινηματογράφο, καφενεία και κουρείο (που εκμεταλλεύονταν οι ίδιοι οι ασθενείς), έφερε ασβέστη για την απολύμανση των σπιτιών και την εξαφάνιση της ενοχλητικής δυσοσμίας, φύτεψε δέντρα, έφερε ηλεκτρογεννήτρια για ρεύμα στο νησί, πριν ακόμη αποκτήσει ακόμη και η Πλάκα, το απέναντι χωριό και τοποθέτησε μεγάφωνα στους δρόμους που έπαιζαν κλασική μουσική.

Μια νέα ζωή…
Οι ασθενείς, με τις προτροπές του Ρεμουνδάκη, ασχολούνταν με διάφορα επαγγέλματα, ενώ άρχισε να αναπτύσσεται στοιχειώδες εμπόριο, να λειτουργεί σχολείο, με λεπρό δάσκαλο, αλλά και να εκδίδεται ακόμη και σατιρικό περιοδικό. Με το μικρό επίδομα που τους έδινε η Πολιτεία, αγόραζαν τα απαραίτητα τρόφιμα από ένα μικρό παζάρι που στηνόταν στην είσοδο του νησιού από ντόπιους παραγωγούς, που έρχονταν από την Πλάκα με βάρκες, οι οποίοι πληρώνονταν με τα χρήματα που είχαν πριν απολυμανθεί. Ήταν τέτοια η προκατάληψη των χωρικών της Πλάκας, πάντως, που έφταναν στο σημείο να πετούν στη θάλασσα όσο εμπόρευμα έμενε απούλητο, αρνούμενοι να το γυρίσουν στο χωριό τους και να μολύνουν, όπως πίστευαν, τους δικούς τους. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι στο νησί υπήρχε εκκλησία, ο Άγιος Παντελεήμονας, την οποία λειτουργούσε εθελοντικά ένας γενναίος, μη λεπρός, ιερέας. Λίγο πριν πεθάνει, ο ίδιος ο Ρεμουνδάκης, είχε πει σε μια συνέντευξή του τι είδε μόλις έφτασε: 'Στη Σπιναλόγκα όλα προχωρούσαν προς το θάνατο, γιατί το πνεύμα της δημιουργίας δεν υπήρχε. Οι άνθρωποι στο νησί έμεναν με σκοπό να πεθάνουν εκεί, χωρίς καμιά ελπίδα’’.

Με τις παρεμβάσεις του φοιτητή της Νομικής, η ποιότητα ζωής των λεπρών βελτιώθηκε σημαντικά, όπως αναφέρει και ένας θεραπευμένος χανσενικός, που βρίσκεται ακόμη στη ζωή, ο 87χρονος Μανώλης Φουντουλάκης: 'Από μια στιγμή και μετά το νησί δεν ήταν κολαστήριο. Ήταν ένα χωριό εγκλείστων, με τους καλούς, τους τζαναμπέτηδες και τους ζαμανφουτίστες’’. Ο ίδιος ο Φουντουλάκης, που παντρεύτηκε την αγαπημένη του Λενιώ (η οποία αψήφισε την ασθένειά του) και έκανε μαζί της μία υγιή κόρη που έγινε γιατρός, είχε πει ακόμη σε μια συνέντευξή του: 'Έμεινα χρόνια φυλακισμένος, χωρίς να έχω κάνει έγκλημα, βιώνοντας είτε την απέχθεια, είτε τη συμπόνοια των επισκεπτών του νησιού, που αρέσκονταν να φωτογραφίζουν ψυχρά τα ανθρώπινα ράκη και στη συνέχεια να φεύγουν δήθεν συγκλονισμένοι από το αποκρουστικό θέαμα…’’.

Η περίοδος της Κατοχής
Η Σπιναλόγκα ήταν το μόνο, ίσως, μέρος της Ελλάδας που δεν κατέλαβαν οι Γερμανοί στη διάρκεια της Κατοχής, φοβούμενοι τη μετάδοση τη νόσου. Έτσι, αφού εκκένωσαν και οχύρωσαν το απέναντι χωριό, την Πλάκα, φοβούμενοι απόβαση των συμμάχων, αναγκάστηκαν να στέλνουν οι ίδιοι τρόφιμα στους ασθενείς του νησιού, για να μην φτάσουν στην ξηρά και μολύνουν τα στρατεύματά τους.

Οι πρώτες αντιδράσεις
Με το πέρασμα των χρόνων, πολλοί από τους επισκέπτες του νησιού εξοργίστηκαν από τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης και εξέφρασαν τη διαμαρτυρία τους στέλνοντας επιστολές στην ελληνική κυβέρνηση.

Ένας από αυτούς, ο νομάρχης Λασιθίου, έστειλε το 1925 μια επιστολή στον Ελ. Βενιζέλο, στηλιτεύοντας την ακαταλληλότητα του νησιού για λεπροκομείο: 'Και ως ειρκτή καταδίκων και ως τάφος ακόμη είναι ανεπαρκής. Επισκεφθείς αυτό απεκόμισα τας χειρίστας εντυπώσεις και ίσως μόνη η μεγάλη φαντασία ενός Δάντη θα ηδύνατο να περιγράψει. Υπέρ τα διακόσια ανθρώπινα άθλια πλάσματα, πάσης ηλικίας, κοινωνικής θέσης, φύλου και σωματικής παραμορφώσεως, έχουν εκεί εγκαθειρχθεί εν πλήρει απογνώσει, άνευ συναισθήσεως ηθικών ή και γραπτών νόμων...’’.

Η αρχή του τέλους…
Μετά από πολλά χρόνια ερευνών, το 1948 ανακαλύφθηκε στην Αμερική το πρώτο φάρμακο για την αντιμετώπιση της λέπρας. Έτσι, οι ασθενείς άρχισαν να θεραπεύονται και η Σπιναλόγκα άδειασε σταδιακά από τους ασθενείς, μέχρι και το 1957, οπότε αποχώρησαν και οι τελευταίοι και το λεπροκομείο έκλεισε οριστικά. Οι λίγοι λεπροί που είχαν βρίσκονταν σε πολύ άσχημη κατάσταση, μεταξύ αυτών και ο Ρεμουνδάκης, μεταφέρθηκαν στο λεπροκομείο της 'Αγίας Βαρβάρας’’ στο Αιγάλεω που λεγόταν νοσοκομείο 'Λοιμωδών Νόσων’’.

Πολλοί, πάντως, ασθενείς αρχικά αρνούνταν να εγκαταλείψουν το νησί, πιστεύοντας ότι το 'στίγμα’’ της νόσου δεν είχε φύγει ακόμη από πάνω τους και από τα βλέμματα των συνανθρώπων τους και ότι ποτέ πια δεν θα τους δεχτούν ως ισότιμα μέλη στις 'καθαρές’’ κοινωνίες τους.

Αναφέρεται, επίσης, ότι ο μόνος που δεν δέχθηκε να εγκαταλείψει το νησί ήταν ένας ιδιόρρυθμος Κρητικός λυράρης, που δεν ήταν και λεπρός, ο Αντώνης Παπαδάκης ή 'Καρεκλάς', ο οποίος επέλεξε να ζει με τους λεπρούς. Μετά το κλείσιμο του λεπροκομείου και τη διακοπή του εφοδιασμού, πάσχοντας από σοβαρή πλέον ψυχική διαταραχή, παρέμεινε στο νησί τρώγοντας αγριόχορτα και σαύρες, ενώ χρειάστηκε να απομακρυνθεί και να γυρίσει με τη βία στο σπίτι του στην Κρήτη.
Από το κολαστήριο ψυχών, στο τουριστικό αξιοθέατο…

Μετά την αναχώρηση και των τελευταίων ασθενών το 1957, το νησί εγκαταλείφθηκε, παρέμεινε ακατοίκητο για πολλά χρόνια, ενώ πολλά κτίρια κατεδαφίστηκαν. Η Σπιναλόγκα στις μέρες μας, μετά από πολλά χρόνια εγκατάλειψης, χαρακτηρίστηκε διατηρητέο μνημείο και αρχαιολογικός χώρος και δέχεται επισκέψεις δεκάδων χιλιάδων τουριστών με πλοιάρια, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, άρχισε η συστηματική αναστήλωση και επισκευή πολλών παλαιών κτισμάτων, δρόμων και ενετικών τειχών.

Περισσότερο γνωστή έγινε, όμως, η Σπιναλόγκα από την τηλεοπτική σειρά 'Το νησί’’ που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο που έγραψε η Βρετανίδα συγγραφέας Βικτώρια Χίσλοπ, το οποίο μεταφράστηκε σε 14 γλώσσες, πούλησε πάνω από 2 εκατομμύρια αντίτυπα σε όλον τον κόσμο. Η σειρά που ξεκίνησε να προβάλλεται στην ελληνική τηλεόραση τον Οκτώβριο του 2010 αναπαριστά με πολύ πειστικό τρόπο, τόσο τη συγκεκριμένη εποχή, όσο και τις συνθήκες ζωής των λεπρών και των οικογενειών τους.

Ζωές άδικα πεταμένες στα σκουπίδια…
Παρά την προαιώνια προκατάληψη του κόσμου και τις διαχρονικές κραυγές ρατσισμού και ανθρωποφοβίας, η πραγματικότητα λέει ότι η λέπρα είναι μια νόσος που μεταδίδεται πολύ δύσκολα και θεραπεύεται πλήρως από τη σύγχρονη ιατρική. Οι άμοιροι ασθενείς, μεταφέρονταν στο παρελθόν στο νησί με τη βία σε ένα κολαστήριο σωμάτων και ψυχών, από το οποίο, στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, δεν κατάφερναν ποτέ να ξεφύγουν και να επανέλθουν στην φυσιολογική τους ζωή.

Η Σπιναλόγκα, το νησί των λεπρών, αποτελεί αναμφίβολα μια μαύρη σελίδα στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας, ενώ τα απομεινάρια της ντροπής, ακόμη και σήμερα, στέκουν αγέρωχα και μαρτυρούν τον ανείπωτο πόνο χιλιάδων ανθρώπων, οι οποίοι θανατώθηκαν ψυχικά και σωματικά, όχι μόνο από την ίδια τη νόσο, αλλά κυρίως από την σκληρή και άδικη συμπεριφορά των συνανθρώπων τους...

Η ΛΕΠΡΑ
Η λέπρα, η οποία ονομάζεται αλλιώς και νόσος του Χάνσεν, προκαλείται από το μυκοβακτηρίδιο της λέπρας (Mycobacterium leprae) και ανακαλύφθηκε από το Νορβηγό γιατρό Αρμ. Χάνσεν το 1873. Η νόσος ήταν γνωστή στην αρχαία Αίγυπτο και στις Ινδίες εδώ και 4.000 χρόνια. Μέχρι σήμερα, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ακριβώς τον τρόπο μετάδοσης της ασθένειας. Πιθανότατα, η λέπρα μεταδίδεται με την στενή και συχνή επαφή με ανθρώπους που είναι ήδη μολυσμένοι με το μυκοβακτηρίδιο που την προκαλεί. Το βακτηρίδιο μπορεί να εισέλθει στο σώμα διαμέσου της μύτης ή του προσβεβλημένου δέρματος. Το 95%, πάντως, του πληθυσμού διαθέτει φυσική ανοσία και δεν μπορεί να προσβληθεί από τη λέπρα. Ο καλύτερος τρόπος προστασίας από τη νόσο είναι η αποφυγή επαφής με τα σωματικά υγρά και το δέρμα των ασθενών.
Ο χρόνος επώασης της νόσου θεωρείται ότι μπορεί να κυμαίνεται από 9 μήνες έως 20 χρόνια. Η νόσος συνήθως ξεκινά με μια κόκκινη κηλίδα κάπου στο δέρμα, η οποία στη συνέχεια απλώνεται παντού, προκαλώντας σημαντικές αλλοιώσεις. Επιπλέον, δημιουργούνται βλάβες του δέρματος τις οποίες ο ασθενής δεν αισθάνεται και δεν νιώθει πόνο, τα νεύρα διογκώνονται, οι μύες ατροφούν, χάνεται η αισθητικότητα των άκρων και το σώμα (ιδίως το πρόσωπο) παραμορφώνεται, παίρνοντας φρικιαστική όψη. Η αναισθησία και η ατροφία καθιστά τα άκρα ευάλωτα σε τραυματισμούς ή εγκαύματα και μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια δακτύλων ή και ολόκληρων χεριών ή ποδιών. Ακόμα, στους λεπρούς εμφανίζεται απώλεια τριχών στα φρύδια και στα βλέφαρα, παραμορφώσεις στα χέρια και στα πόδια, καθώς και βλάβες στα μάτια ή και τύφλωση, λόγω προσβολής του οπτικού νεύρου. Η λέπρα δεν είναι θανατηφόρος ασθένεια, αλλά μπορεί να προκαλέσει απώλεια της ζωής, λόγω σοβαρών λοιμώξεων στο δέρμα των ασθενών.
Στις μέρες μας, η ασθένεια θεραπεύεται, με λήψη αντιβίωσης, για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για τους ασθενείς που λαμβάνουν την κατάλληλη θεραπεία, πλέον, δεν υπάρχουν περιορισμοί στην εργασία, στο σχολείο ή σε άλλες κοινωνικές δραστηριότητες και συναναστροφές. Εφόσον ξεκινήσει η θεραπεία, η νόσος παύει να είναι μεταδοτική και ο ασθενής μπορεί να συνεχίζει κανονικά τις καθημερινές του ασχολίες.

Η μεταφορά
στο νησί
Πολύ συχνά οι λεπροί μεταφέρονταν στο νησί με τη βία, πολλές φορές και με χειροπέδες, ενώ όσοι πήγαιναν εκεί γνώριζαν ότι δεν θα γυρίσουν ποτέ ξανά στα σπίτια τους και στην προηγούμενη ζωή τους. Στο λιμάνι, μάλιστα, όπου έφταναν οι βάρκες με τους ασθενείς, υπήρχε μια επιγραφή που έγραφε: 'Ο εισερχόμενος να αποθέσει κάθε ελπίδα’’. Επιπλέον, επί σειρά ετών οι νεοφερμένοι ασθενείς οδηγούνταν σε κλειστούς χώρους, σαν φυλακές, ενώ πίσω τους έκλεινε και τους απομόνωνε για πάντα από τον κόσμο μια βαριά καγκελόπορτα.


Γράφει ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΕΦΑΝΟΓΙΑΝΝΗΣ* (Χανιώτικα Νέα)

Μολότοφ

Οι βόμβες (ή κοκτέιλ) μολότοφ είναι «αυτοσχέδιοι εκρηκτικοί μηχανισμοί που αποτελούνται από φιάλες με εύφλεκτο υλικό και κομμάτια υφάσματος ως φυτίλι.
Το όνομά τους προέρχεται από το Σοβιετικό πολιτικό Βιατσεσλάβ Μιχαήλοβιτς Μολότοφ. Κατά τη διάρκεια της επίθεσης του Κόκκινου Στρατού εναντίων των Φιλανδών το Νοέμβριο του 1939 ο Μολότοφ σε ραδιοφωνικό του μήνυμα υποστήριξε πως η Σοβιετική Ένωση δεν έριχνε βόμβες αλλά "πανέρια" με τρόφιμα στους πεινασμένους Φιλανδούς. Τότε οι Φιλανδοί ονόμασαν τις βόμβες αυτές πικ-νικ Μολότοφ και ως αντίδραση χρησιμοποίησαν "φιάλες", τα κοκτέιλ μολότοφ κατά των σοβιετικών αρμάτων.

Τις βόμβες μολότοφ χρησιμοποίησαν και οι Σοβιετικοί εναντίον του Χίτλερ κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Πασιφάη

Η Πασιφάη, κατά την ελληνική μυθολογία, ήταν κόρη του Ήλιου και της νύμφης Περσηίδος, αδερφή του Πέρση, του Αιήτη και της Κίρκης και σύζυγος του βασιλιά της Κρήτης Μίνωα. Απέκτησε τέσσερις γιους και τέσσερις κόρες: τους Ανδρόγεο, Κατρέα, Γλαύκο, και Δευκαλίωνα, και τις Αριάδνη, Ξενοδίκη, Ακάλλη και Φαίδρα.
Όταν ο Μίνωας ζήτησε από τον Ποσειδώνα ένα θεϊκό σημάδι ότι μπορούσε να γίνει ο βασιλιάς της Κρήτης, αναδύθηκε από τη θάλασσα ένα πανέμορφος ταύρος για να τον θυσιάσει. Η ομορφιά του ταύρου όμως έκανε τον Μίνωα να τον λυπηθεί και να θυσιάσει άλλον ταύρο στη θέση του. (Επειδή ο ταύρος αναδύθηκε από την θάλασσα, πιστεύεται ότι ήταν ο ίδιος ο Ποσειδώνας. Μία άλλη θεώρηση λέει ότι ήταν ο ίδιος ο Δίας, καθώς οι Κρήτες πίστευαν πώς ο ταύρος ήταν η παρουσία του μεγαλύτερου από όλους τους Θεούς). Η οργή του Ποσειδώνα για τον εμπαιγμό του Μίνωα ανέβαλε στην Πασιφάη ερωτική μανία έτσι ώστε να ερωτευτεί παράφορα τον ταύρο. Η τελευταία διέταξε τον Δαίδαλο να κατασκευάσει ένα ξύλινο ομοίωμα μικρής αγελάδας κούφιο εσωτερικά προκειμένου έτσι να προκαλέσει τον ταύρο. Με την ένωση της Πασιφάης και του ταύρου γεννήθηκε ο Μινώταυρος (Αστέριος), που είχε σώμα ανθρώπου και κεφάλι ταύρου.
Στη Πασιφάη αποδίδονταν επίσης γνώσεις αρχαίας μαγείας με την οποία και μπορούσε να θανατώνει κάθε γυναίκα που υποπτευόταν ως φίλη του Μίνωα. Μπορούσε να τις μεταμορφώνει σε φίδια ή οτιδήποτε άλλο προκειμένου να καταστήσει τον Μίνωα άγονο. Η Πασιφάη λατρευόταν κυρίως στη Κρήτη αλλά και στη Λακεδαίμονα ως μάντης και χρησμοδότης. Στη δε Μεσσηνία υπήρχε προς τιμή της άγαλμα της που βρισκόταν σε ιερό, παρακείμενο του Ναού του Ηλίου.

Εργασιακά δικαιώματα στην Ελλάδα - Βασικές Χρονολογίες

1909 : Καθιέρωση αργίας της Κυριακής και ορισμένων εορτών
Τα θεμέλια της εργατικής νομοθεσίας τέθηκαν από τις κυβερνήσεις των Φιλελευθέρων του Ελ. Βενιζέλου από το 1911 έως το 1920. Ο συνδικαλισμός, κατά τα πρότυπα των αναπτυγμένων βιομηχανικά χωρών, αναγνωρίστηκε ως αναγκαία συνθήκη για τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής κοινωνίας.

1911: Θέσπιση πλαισίου λειτουργίας εργατικών σωματείων και μονιμότητας δημοσίων υπαλλήλων.

1920 : Νομοθέτηση εργάσιμης μέρας των 8 ωρών
Το 1920 νομοθετείται η εργάσιμη ημέρα των 8 ωρών που εφαρμόστηκε πρώτη φορά το καλοκαίρι του 1924, αρχικά για τους τυπογράφους της Αθήνας και τους μεταλλωρύχους του Λαυρίου. Σταδιακά μέχρι το 1936 καθιερώνεται σε όλους τους χώρους εργασίας, εκτός από τις υπηρεσίες του Δημοσίου.

Ψήφιση νόμου 2112 περί «καταγγελίας συμβάσεων υπαλλήλων, εργατών, υπηρετών» που ορίζει το χρόνο προειδοποίησης και το ποσό αποζημίωσης σε περίπτωση απόλυσης

1922 : Ψήφιση νόμου περί «υποχρεωτικής ασφάλισης εργατών και υπαλλήλων»

5 Την περίοδο του Μεσοπολέμου μπαίνουν και οι βάσεις για την κοινωνική ασφάλιση. Το 1922 και το 1934 ο νόμος περί «ενιαίας κοινωνικής ασφαλίσεως». Ο νόμος αρχίζει να εφαρμόζεται τον Σεπτέμβριο του 1936, επί Ι. Μεταξά, με την ίδρυση του ΙΚΑ, ενώ έναν χρόνο νωρίτερα δοκιμάστηκε η εφαρμογή των συλλογικών συμβάσεων εργασίας.

Οι συγκρούσεις ήταν σφοδρές με αποκορύφωμα την αιματηρή καταστολή της εργατικής εξέγερσης της Θεσσαλονίκης. Λίγους μήνες μετά, την 4η Αυγούστου 1936, επιβάλλεται η δικτατορία, μία ημέρα πριν από τη γενική απεργία των συνδικάτων.

6 Μετά τον πόλεμο ιδρύεται υπουργείο Εργασίας και το Ταμείο Ανεργίας (1946), για να απορροφηθούν οι κοινωνικοί κραδασμοί και να περιοριστεί η επιρροή των αριστερών σωματείων. Τίθεται ξανά σε εφαρμογή το σύστημα των συλλογικών συμβάσεων, κρατώντας πάντως η κυβέρνηση τον τελευταίο λόγο στη ρύθμιση των κατώτατων μισθών.

7 Οι εργατικές κινητοποιήσεις τη διετία 1964-65 φέρνουν την Ελλάδα πρώτη σε απεργίες σε όλο τον κόσμο. Οι διεκδικήσεις της περιόδου εκείνης έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση των μισθών κατά 31,6% στην τριετία, την καθιέρωση του επιδόματος αδείας, καθώς και το επίδομα ανθυγιεινής εργασίας σε αρκετούς κλάδους, τη μείωση του ορίου συνταξιοδότησης σε πολλά επαγγέλματα που χαρακτηρίστηκαν βαρέα και ανθυγιεινά ενώ με νόμο καθιερώνεται η 1η Μαΐου ως αργία.

8 Η χούντα διαλύει τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και διορίζει στα συνδικαλιστικά όργανα ανθρώπους προσκείμενους στο καθεστώς.

9 Μετά το 1974 με την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή επανέρχονται οι συλλογικές διαπραγματεύσεις.

10 Με το νόμο 1264/1982 η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ καταργεί το ν.330 της κυβέρνησης Καραμανλή για το λοκ-άουτ. Ακολούθησε η ψήφιση του νόμου για τον έλεγχο των ομαδικών απολύσεων (1387/1983), με τον οποίο τέθηκαν τα όρια που ισχύουν και σήμερα. Παράλληλα με τις συλλογικές συμβάσεις, που ορίζουν τους βασικούς μισθούς και τα μίνιμουμ ημερομίσθια, θεσμοθετούνται οι κλαδικές συμβάσεις με βελτιωμένες αμοιβές και παροχές για τους εργαζόμενους των βαρέων και ανθυγιεινών και των δημόσιων επιχειρήσεων.

Προσλήψεις στις ΔΕΚΟ

Επίσης, εισάγονται ευνοϊκές ρυθμίσεις για τις μητέρες, τους πολύτεκνους και τα άτομα με ειδικές ανάγκες και κοινωνικά κριτήρια με μοριοδότηση στις προσλήψεις δημόσιων υπαλλήλων και εργαζομένων στις ΔΕΚΟ.

11 Το φθινόπωρο του 1985 το σταθεροποιητικό πρόγραμμα της κυβέρνησης του Α. Παπανδρέου προκαλεί τη σφοδρή αντίδραση των συνδικάτων. Στις 11 Οκτωβρίου ανακοινώνεται υποτίμηση της δραχμής κατά 15%, περιορισμός της ΑΤΑ, περικοπές επιδομάτων και αυξήσεις τιμολογίων των δημόσιων οργανισμών.

Στις 19 Οκτωβρίου δημοσιεύεται το ΠΔ με το οποίο απαγορεύονται μισθολογικές αυξήσεις πάνω από την εισοδηματική πολιτική της κυβέρνησης.

12 Το 1990 με το νόμο 1876 της οικουμενικής κυβέρνησης για τις ελεύθερες συλλογικές διαπραγματεύσεις, που ψηφίστηκε από όλα τα κόμματα, θεσπίζεται ο μηχανισμός μεσολάβησης και διαιτησίας (ΟΜΕΔ) που δίνει στους εργαζόμενους το δικαίωμα της μονομερούς προσφυγής στη διαιτησία, ως έκφραση ενός κοινωνικού, οικονομικού και πολιτικού συμβολαίου.

Ολα αυτά λοιπόν που κατοχυρώθηκαν βήμα βήμα σε διάρκεια 100 χρόνων σήμερα κατεδαφίζονται με συνοπτικές διαδικασίες.

Βαρόσι

Ο παλιός χριστιανικός μαχαλάς της Έδεσσας ήταν το Βαρόσι. Σφηνωμένος στο χείλος του γκρεμού, αξίωνε τους νοικοκυραίους του να χαίρονται τη θέα του απέραντου κάμπου που έφτανε ίσαμε τη Θεσσαλονίκη. Τα αρχοντικά τους σεμνά, δίχως υπερβολές, διώροφα με προεξέχοντα σαχνισιά, ήταν εσωτερικά στολισμένα με ξύλινες μισάντρες και γιούκια. Τα ταβάνια του καλού οντά ήταν καλοδουλεμένα και διακοσμημένα με σκαλιστές ροζέτες στο κέντρο. Στις γιορτές, η πριμινέτα κάμαρα, το δωμάτιο υποδοχής, στρωνόταν με πεντάφυλλα κόκκινα κιλίμια υφασμένα με πολύχρωμα σχέδια

Μπάνιο;

Με αφορμή τις ιστοριες του από το Δεκαήμερο... Ένοχο νερό ...Το
16ο και 17ο αιώνα πίστευαν ότι το νερό μπορούσε να εισβάλει στο σώμα,
δοξασία που έκανε το μπάνιο βλαβερό. "Το ζεστό νερό πίστευαν ότι αδυνατίζει
τα όργανα επειδή εξέθετε τους ανοιχτούς πόρους στους ανθυγιεινούς
...αιθέρες" τονίζει ο Γάλλος ιστορικός Ζορζ Βιγκαρελό. Η ξηρή καθαριότητα
επιστρατεύτηκε κατά της βρομιάς. Οι ευγενείς έτριβαν σχολαστικά το
πρόσωπό τους με αρωματισμένα πανιά. Το 17ο αιώνα το σαβουάρ βιβρ
αντικατέστησε τους υγιεινολόγους. "Όταν η μασχάλη μυρίζει τραγίλα το
καλύτερο είναι να τρίψουμε στο δέρμα ένα τροχίσκο" - ουσία που
εκλύει αναθυμιάσεις. Αυτό συμβούλευε ένας οδηγός καλής συμπεριφοράς της
εποχής. Το λούσιμο ήταν άγνωστη λέξη. Η φροντίδα των μαλλιών περιλάμβανε
την απομάκρυνση της λίγδας με πούδρα και πίτουρο χωρίς πλύσιμο.
Αντιθέτως, η καθαριότητα του ασπρόρουχου ήταν περίτρανη
απόδειξη κοινωνικής ανωτερότητας. Η περιορισμένη χρήση του πρόδιδε
ανέχεια, ενώ η συχνή αλλαγή του ήταν ένδειξη ευμάρειας. Έτσι αντί
για το σώμα έπλεναν τα ασπρόρουχα. Το 1767 ο Γάλλος βαρόνος Σομπέρ
άλλαζε πουκάμισο και κολάρο κάθε μέρα, σύμφωνα με τους κανόνες της
καλής συμπεριφοράς, αλλά σώβρακο κάθε τέσσερις εβδομάδες. Οι φτωχοί
δεν έπλεναν ούτε τα ρούχα τους. Οι περισσότεροι δεν είχαν να
αλλάξουν το μοναδικό τους πουκάμισο από ευτελές κανναβόπανο, το
οποίο σπανίως έπλεναν στο ποτάμι. Λουτρά ακολασίας
Στο Βυζάντιο τα δημόσια λουτρά και οι θέρμες ήταν μέρος της
καθημερινής ζωής. Ήταν οργανωμένα σε συντεχνίες και περιελάμβαναν
ατμόλουτρα, μπάνια, κρασιά, φαγητά και κρεβάτια. Στη Δύση του 15ου
αιώνα ιδιωτικό λουτρό συνόδευε τα γλέντια των πλουσίων. Οι δούκες
και οι κόμες συνδύαζαν τα επίσημα δείπνα με μπάνια μακράς διαρκείας.
Από το 16ο αιώνα τα πράγματα άλλαξαν. Στο κραυγαλέο διαμέρισμα
λουτρών που κατασκεύασε ο Λουδοβίκος ΙΔ' στις Βερσαλλίες κατέληξε να
κατοικεί ο κόμης της Τουλούζης, νόθος γιος του βασιλιά. Όσο
περισσότερο τα λουτρά συνδέονταν με την ακολασία τόσο μετατρέπονταν
σε εστίες αναταραχής. "Καθώς η πόλη δομείται διαφοροποιώντας το
κέντρο και τα προάστια, παρόμοιοι θεσμοί προκαλούν ανησυχία αφού
δίνουν το παράδειγμα μιας διεφθαρμένης κοινωνικότητας" τονίζει ο
Ζορζ Βιγκαρελό. Στο Λονδίνο είχαν απαγορευτεί από το 15ο αιώνα με
διάταγμα του Ερρίκου Ε'. Ο βασιλιάς λούζεται
Το ακριβώς αντίθετο συνέβη στην Ανατολή. Μολονότι η Δύση
εξοστράκιζε τα λουτρά, στην οθωμανική αυτοκρατορία η βυζαντινή
παράδοση με τις θέρμες επιβίωσε με τη μορφή των χαμάμ. Στο Παρίσι
όμως του 15ου αιώνα το μπάνιο μπορεί να προκαλέσει αδιαθεσία,
σύμφωνα με το βασιλικό γιατρό Ντι Λοράνς, "διάγνωση" που τονίζει τη
φοβία για το νερό, αφού το είχαν συνδέσει με τους λοιμούς. Ο
αφορισμός του γιατρού υπογραμμίζει πόσο σπάνια πλένονταν. Διόλου
τυχαία, το λουτρό συνδέθηκε μ' ένα μακρύ κατάλογο παρενεργειών:
έγινε εχθρός των νεύρων και των συνδέσμων και κατηγορήθηκε ότι
σκοτώνει τα έμβρυα μέσα στη μήτρα. Ο Βάκωνας το παράκανε όταν
απαίτησε να πλένονται "μέσα σε ουσίες παρόμοιες μ' εκείνες της
σάρκας και του σώματος", όπως έγραψε το 1623. Αυτή η χιμαιρική πρόταση
φαίνεται ότι δούλεψε. Οι ευγενείς του 17ου αιώνα πλένονταν μία φορά
κάθε τέσσερις με πέντε μήνες και στις αρχές του 18ου αιώνα δεν πλένονταν
καθόλου. Οι μοναδικές περιπτώσεις που το λουτρό επιβαλλόταν ήταν ως
θεραπεία, αφού είχαν γίνει σχολαστικές προετοιμασίες όπως καθαρτικό
και κλύσμα από το προηγούμενο βράδυ. Απ' αυτή τη διαδικασία δε
γλίτωσε ούτε ο Βασιλιάς Ήλιος Λουδοβίκος ΙΔ', ο οποίος είχε κάνει δύο μπάνια
με την υπόδειξη των γιατρών του και δεν ήθελε να ξαναδοκιμάσει τη
ζοφερή αυτή εμπειρία. Τα μόνα που έπλεναν ήταν τα χέρια και το στόμα. Το
μπάνιο άρχισε να διαδίδεται με αργούς ρυθμούς από το δεύτερο μισό του
18ου αιώνα ως πράξη πολυτέλειας για τις εύπορες τάξεις με τη μορφή ενός
τονωτικού κρύου λουτρού. Η σημερινή αντίληψη περί υγιεινής με τα καθημερινά
μπάνια είναι ακόμα αδιανόητη. Ακόμα και οι κυρίες, οι οποίες θεωρούνταν
φανατικές λάτρεις του μπάνιου, έκαναν μόνο δύο με τρία λουτρά το
χρόνο. Εξάλλου η καθαριότητα ανήκε στις παστρικές, τις πόρνες...
Αφόρητες πόλεις Ο 19ος αιώνας οριοθέτησε
υπογείως την πόλη. Σήμανε την υδραυλική επανάσταση, την κατασκευή
εκτεταμένων αποχετευτικών συστημάτων και υδραγωγείων ώστε να φτάνει
καθαρό νερό στα σπίτια και να απομακρύνονται τα απόβλητα. Πιο
πριν η κατάσταση ήταν αφόρητη σε σύγκριση με τα σημερινά δεδομένα. Οι
δρόμοι έζεχναν από τα σκουπίδια και τα περιττώματα ανθρώπων και ζώων.
Οι πλούσιοι κυκλοφορούσαν με άμαξες για να αποφεύγουν τις ακαθαρσίες και
φορούσαν ψηλές μπότες για να προστατευτούν από τα βρομόνερα. Στη γερμανική
μεσαιωνική πόλη Ουλμ χρησιμοποιούσαν ακόμα και ξυλοπόδαρα. Οι κάτοικοι
κουβαλούσαν τα απορρίμματα μέσα από στενά σοκάκια και τα πετούσαν
είτε στους ποταμούς είτε στους τόπους που χρησιμοποιούσαν ως χωματερές.
Όταν πλακόστρωσαν τους δρόμους η κατάσταση δε βελτιώθηκε ιδιαίτερα
και τα πρόστιμα σε όσους παρατούσαν τα σκουπίδια τους έπεφταν βροχή.
Και η παρουσία των ζώων επιδείνωνε την κατάσταση. Αν
και συνέλεγαν την κοπριά, η δυσωδία μόλυνε την ατμόσφαιρα. Τα
κρεοπωλεία ήταν ακόμα μια πηγή ρύπανσης. Οι κρεοπώλες έσφαζαν τα ζώα
στους δρόμους κι έχυναν επιτόπου τα αίματα. Δεν είναι τυχαίο που
από την εποχή της αρχαίας Αθήνας προσπαθούσαν να μεταφέρουν αυτές
τις δραστηριότητες στα περίχωρα. Οι υπηρεσίες καθαριότητας
διαδόθηκαν μόνο μεταξύ του 18ου και 19ου αιώνα. Πιο πριν οι λύσεις
ήταν ευκαιριακές. Έτσι ανέθεταν σε εκτροφείς χοίρων να καθαρίζουν τα
παμφάγα ζώα τους τα σκουπίδια της αγοράς. Ποια
τουαλέτα; Από τη μινωική Κρήτη μέχρι την αρχαία Αθήνα
υπήρχαν εκτεταμένα αποχετευτικά δίκτυα. Ωστόσο η Κωνσταντινούπολη
υπέφερε από τα απόβλητα όσο κι αν έσωζε κάπως την κατάσταση η
θάλασσα. Στο Παρίσι και στο Λονδίνο του 16ου αιώνα δεν υπήρχαν
οικιακές τουαλέτες. Τα φυσιολογικά απόβλητα κατέληγαν στο δρόμο. Τα
δημόσια αποχωρητήρια μόλυναν ολόκληρες γειτονιές και οι κάτοικοι
αφόδευαν όπου ήθελαν. Στο Μεσαίωνα τα σοκάκια ανάμεσα στα σπίτια
έβριθαν από σκουπίδια. Εκεί έχτιζαν δωματιάκια με οπές σαν υποτυπώδη
αποχωρητήρια. Συχνά όμως κατέρρεαν, συμπαρασύροντας τους επισκέπτες
τους. Ένα τέτοιο περιστατικό περιγράφει ο Βοκάκιος στο Δεκαήμερο,
όπου κάποιος έπεσε στις σανίδες ενός ετοιμόρροπου καμπινέ κι έγινε
περίγελος στους περαστικούς. Οι ελάχιστες τουαλέτες
συνδέονταν πρόχειρα με χαντάκια ή βόθρους τους οποίους άδειαζαν όταν
γέμιζαν, πράγμα που συμβαίνει ακόμα και σήμερα σε αρκετά αθηναϊκά
προάστια. Οι λοιμοί παραμόνευαν, αφού οι βόθροι μόλυναν το νερό.
Έπρεπε να φτάσουμε στη συντονισμένη κατασκευή αποχετευτικών δικτύων
του 19ου αιώνα για να ανασάνει κυριολεκτικά η Ευρώπη και να απαλλαγεί
από τη χολέρα που τόσο την ταλαιπώρησε. Για να μάθετε
πιο πολλά: Ζορζ Βιγκορελό, Το Καθαρό και το Βρόμικο. Η
Σωματική Υγιεινή από το Μεσαίωνα Μέχρι Σήμερα, εκδόσεις Αλεξάνδρεια

Pileta

Είδος βασανιστηρίου που έγινε διάσημο στην Παραγουάη στην διάρκεια της μακρόχρονης δικτατορίας του ακροδεξιού στρατηγού Αλφρέδο Στρέσνερ (1954-1989) κατά το οποίο τοποθετούσαν σε μια μπανιέρα γεμάτη περιττώματα τους αντιφρονούντες, συχνά κομμουνιστές, μέχρι να λυγίσουν.

Σκιαδικά

Εκατόν πενήντα εννιά χρόνια πριν, το διήμερο 10 και 11 Μαΐου του 1859 έμεινε στην ιστορία για τα επεισόδια που σημειώθηκαν ανάμεσα σε φοιτητές και αστυνομία στην Αθήνα, γνωστά και ως «Σκιαδικά».

Όλα ξεκίνησαν από τον τότε υπουργό Εξωτερικών, Αλέξανδρο Ρίζο Ραγκαβή. Ο Ραγκαβής τόνιζε την ανάγκη στήριξης της εγχώριας παραγωγής και, ως παράδειγμα, έλεγε πως οι Έλληνες θα πρέπει να επιλέγουν να φορούν τα ντόπια ψάθινα καπέλα, τα λεγόμενα «σκιάδια», που κατασκευάζονταν στη Σίφνο και όχι τα εισαγόμενα από το εξωτερικό.
Ο γιος του ακολούθησε τη συμβουλή του πατέρα του και εκείνος και η παρέα του άρχισαν να φορούν τα σκιάδια στις βόλτες τους στο Πεδίο του Άρεως. Τα σκιάδια έγιναν γρήγορα σήμα κατατεθέν της προοδευτικής νεολαίας της Αθήνας, των «Γαριβαλδινών», που έτσι δήλωνε την αντίθεσή της στον Όθωνα. Στον αντίποδα, η καθεστωτική νεολαία («Αυστριακοί») φορούσε άσπρα ψηλά καπέλα. Η αστυνομία χαρακτήριζε όσους φορούσαν σκιάδια ως συνωμότες.

Την Κυριακή 10 Μαΐου στο Πεδίο του Άρεως μπροστά στο βασιλικό ζεύγος και ενώ έπαιζε η στρατιωτική μπάντα εμφανίζονται ομάδες νέων φορώντας τα ψάθινα καπέλα από τη Σίφνο. Εισαγωγείς καπέλων θέλοντας να διακωμωδήσουν τους νεαρούς έστειλαν υπαλλήλους τους να εμφανιστούν με κουρελιασμένα σκιάδια με γαλανόλευκες κορδέλες. Πολύ γρήγορα δημιουργήθηκε ένταση μεταξύ των δύο ομάδων και αμέσως «...ο διευθυντής της αστυνομίας διέταξεν τους κλητήρας του να επιτεθούν κατά των μαθητών, εξ ών τινάς συνέλαβον δια να τους φυλακίσωσι» όπως γράφει η εφημερίδα «Αυγή» μία ημέρα μετά.
Η ένταση μεταφέρεται στα Εξάρχεια. Όπως γράφει ο Άλκης Ρήγος στην Αυγή το 2007, «οι ξυλοδαρμένοι πολιορκούν το αστυνομικό τμήμα της Νεάπολης και απαιτούν την αποφυλάκιση των τριών συναδέλφων τους που έχουν συλληφθεί χτυπιούνται και πάλι άγρια, υποχωρούν προς το κέντρο της πόλης ανασυγκροτούνται στο θρυλικό καφενείο «Η Ωραία Ελλάς» στη διασταύρωση Ερμού και Αιόλου, από όπου «ανήλθον την οδό Ερμού ...εις διαδήλωσιν κατά των ανακτόρων, επιζητούντες την απόλυσιν των συλληφθέντων και την παύσιν του διευθυντού της αστυνομίας Δημητριάδου».

Οι διαδηλώσεις συνεχίζονται και την επόμενη ημέρα. Μαθητές, φοιτητές και πλήθος κόσμου συγκεντρώθηκαν στα Προπύλαια και με πορεία έφτασαν στο υπουργείο εσωτερικών ζητώντας από τον τότε υπουργό Κωνσταντίνο Προβελέγγιο πάλι την παύση του αστυνομικού διευθυντή Αθηνών Δημητριάδη και την απελευθέρωση των συλληφθέντων. Μην έχοντας μία θετική απάντηση από τον Προβελέγγιο, παρά μόνο μια δέσμευση ότι θα εξετάσει το αίτημά τους, οι διαδηλωτές ζήτησαν ακρόαση από τον Όθωνα. Όταν κι εκείνος αρνήθηκε η κατάσταση ήταν ήδη τεταμένη. Στη διαδήλωση συμμετέχουν πια «όλαι αι τάξεις της κοινωνίας από του γερουσιαστού, κτηματίου και μεγαλεμπόρου μέχρι του τελευταίου χειρώνακτος» σύμφωνα με τον αντιπολιτευόμενο Τύπο.

Όπως αναφέρει ο Α. Ρήγος, η σύγκρουση γενικεύεται μέχρι αργά την νύκτα οπότε και οι διαδηλωτές - μεταξύ των 4 και 10 χιλιάδων - μετά από παρέμβαση του Κωνσταντίνου Κανάρη υποχωρούν στο χώρο των Προπυλαίων Ακολουθεί η πρώτη κατάληψη του Πανεπιστημιακού κτιρίου. Λίγο αργότερα ο στρατός και η χωροφυλακή εισβάλουν πυροβολώντας στο Πανεπιστήμιο. «Ακολουθούν συγκρούσεις σώμα με σώμα που αφήνουν βαριά τραυματισμένους δύο φοιτητές και καταλήγουν σε κατάληψη τμήματος του Πανεπιστημίου από τις δυνάμεις ...της τάξης», αναφέρει ο Α. Ρήγος.

Τα παραπάνω προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις. Ο γερουσιαστής Δημήτριος Χρηστίδης χαρακτηρίζει την έφοδο του στρατού στο Πανεπιστήμιο ως πράξη «κατά του ασύλου των επιστημών» καθώς το Πανεπιστήμιο είναι «ναός του πνεύματος» και πρέπει να απολαμβάνει το προνόμιο του απαραβίαστου για τους πάντες. Ήταν μία από τις πρώτες αναφορές στη χώρα μας για το πανεπιστημιακό άσυλο.Η αγορά κλείνει, κόσμος συγκεντρώνεται στο Πανεπιστήμιο ως ένδειξη συμπαράστασης ενώ η αστυνομία προχωρά σε συλλήψεις. Το υπουργικό συμβούλιο συνεδριάζει υπό την προεδρία του πρωθυπουργού Αθανάσιου Μιαούλη και σε μια προσπάθεια να εκτονώσει την κατάσταση απομακρύνει από τη θέση του τον αστυνομικό διευθυντή και απελευθερώνει τους τρεις συλληφθέντες του Πεδίου του Άρεως. Την ίδια στιγμή ωστόσο, η κυβέρνηση παραπέμπει 38 άτομα κάθε κατηγορίας σε δίκη ως πρωταίτιους των ... «στασιαστικών ενεργειών», όπως τονίζει ο Α. Ρήγος. Ο Υπουργός Παιδείας Χ. Χριστόπουλος αποφασίζει να κλείσει το Πανεπιστήμιο και να εγκατασταθεί στο εσωτερικό του στρατιωτική φρουρά. Το απόσπασμα παρέμεινε στο χώρο του Πανεπιστημίου μέχρι τις 16 Μαΐου.

Τα «Σκιαδικά» αποτέλεσαν την πρώτη δυναμική εκδήλωση του φοιτητικού κόσμου κατά των μεθόδων του καθεστώτος. Ένα ευρύτερο κίνημα νεολαίας εμφανίζεται δυναμικά στην πολιτική σκηνή στο οποίο -όπως παρατηρεί ο Α. Δημαράς- εμφανίζονται όλα εκείνα τα στοιχεία που θασυναντάμε από δω και πέρα σε κάθε φοιτητική εξέγερση,μέχρι τις μέρες
μας.

Μαρσύας

Μαρσύας

Στη μυθολογία ο Μαρσύας ήταν ένας Σάτυρος από τη Φρυγία.
Ο Μαρσύας ήταν δεξιοτέχνης στον Αυλό και προκάλεσε τον Θεό Απόλλωνα σε σύγκριση της μουσικής τους τέχνης. Ο Απόλλωνας έπαιξε Λύρα και οι Μούσες και ο Μίδας, που ήταν κριτές της μονομαχίας, ανέδειξαν νικητή τον θεό. Ο Μαρσύας γδάρθηκε ζωντανός, ως τιμωρία για την Ύβρη που διέπραξε, να προκαλέσει θεό. Το αίμα του σχημάτισε τον ομώνυμο ποταμό.

Ο μύθος του Μαρσύα αν και θεωρήθηκε ως πάλη και νίκη (επικράτηση) της κιθάρας έναντι του φρυγίου αυλού και κατ΄ επέκταση της δωρικής ελληνικής μουσικής έναντι της φρυγικής δεν έπαψε και να θεωρείται ότι συμβολίζει την πάλη ανάμεσα στην Απολλώνεια και τη Διονυσιακή πλευρά της ανθρώπινης φύσης και είναι ένα συνηθισμένο θέμα στην Αρχαία Ελληνική, Ρωμαϊκή και Αναγεννησιακή τέχνη.


Ο Βασανισμός του Μαρσύα (Le Supplice de Marsyas), Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι.
Άγαλμα του Μαρσύα, 3ος αιώνας π.Χ., από την Ταρσό, Αρχαιολογικό Μουσείο Κωνσταντινούπολης.Την μικρασιατική καταγωγή του Μαρσύα αποδεικνύουν πολλοί ομώνυμοι χείμαροι και τοποθεσίες στη Μικρά Ασία. Κατά Στέφανο τον Βυζάντιο οι τότε ξεναγοί (εξηγητές) δείκνυαν και τον τάφο του Μαρσύα στη πόλη της Πεσσινούντος όπου λατρευόταν κυρίως η θεά Ρέα - Κυβέλη που κατά την ασιατική παράδοση ο Μαρσύας που ανακάλυψε τον αυλό συνόδευε πάντα αυτή τη θεά. Εξ όλων όμως των ομώνυμων ποταμών σπουδαιότερος είναι ο Μυσίας της Φρυγίας, παραπόταμος του Μαίανδρου, πλησίον της πόλης των Κελαινών. Εδώ όπου και η πηγή του χείμαρρου Μαρσύα λέγεται ότι συνέβη ο περίφημος μουσικός διαγωνισμός όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος και ο Ξενοφών. Κριτές ήταν ο Τμώλος (υπέρ του θεού) και ο Μίδας υπέρ του Μαρσύα. Κατά τινες μυθολόγους παίχτηκε ο αυτός σκοπός με τον αυλό και με τη κιθάρα, με απροκάλυπτη την υπεροχή της κιθάρας. Μετά την ήττα του Μαρσύα ο θεός Απόλλων για να τιμωρήσει τον στόμφο και τη αλαζονεία του ο ίδιος έδεσε αυτόν σε πεύκο και τον έγδαρε όπως διηγείται ο Νίκανδρος, ο Φιλόστρατος, ο Λουκιανός ή όπως αναφέρει ο Πλίνιος ότι αυτό συνέβη στη Σκύθη.

Στην Αθήνα πίστευαν, όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος, ότι το δέρμα του Μαρσύα φυλασσόταν σε σπήλαιο της Ακρόπολης πάνω από την αγορά.

Λέγεται ακόμη πως η θεά Αθηνά όταν βρήκε τον αυλό και δοκίμασε να παίξει είδε τον εαυτόν της στα νερά του Μαίανδρου με φουσκωμένα μάγουλα και το πρόσωπό της παραμορφωμένο και με βδελυγμία το απέρριψε.

Σκηνές του παραπάνω μύθου απεικόνισε έντονα η αρχαία τέχνη. Όπως σε αγγείο στο Μουσείο του Βερολίνου, σε κρατήρα στο Μουσείο του Λούβρου, αμφορέα στο Μουσείο Ρούβο Ιταλίας και μαρμάρινες πλάκες από ανασκαφές στη Μαντινεία σήμερα στο Εθνικό αρχαιολογικό μουσείο Αθηνών, δίωτος κοίλος κρατήρας με ανάγλυφη παράσταση της Αθηνάς να βαδίζει ζωηρά ακολουθούμενη από τον Μαρσύα με απορριφθέντες τους αυλούς στο έδαφος, επίσης στο Αρχαιολογικό μουσείο Αθηνών.

Επίσης με τίτλο "Μαρσύας" φέρεται ποίημα που συνέγραψε ο μεγαλύτερος διθυραμβοποιός της αρχαιότητας ο Μελανιππίδης (ο νεότερος) απόσπασμα του οποίου μόνο έχει διασωθεί.

Τέλος το όνομα Μαρσύας φέρουν α) τρεις συγγραφείς της αρχαιότητας κατά μαρτυρία Σουίδα εξ ών Μαρσύας (ο Μακεδόνιος) και Μαρσύας (ο Περίανδρου) και β) τρεις ποταμοί: της Καρίας, της Φρυγίας και της Συρίας.