Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 14 Μαρτίου 2016

Καλημέρα.

Πολλοί από εμάς έχουν μια αίσθηση της αποτυχίας που χρωματίζει την αντίληψή μας για τον εαυτό μας και τα επιτεύγματά μας. Αν κοιτάζουμε τη ζωή μέσα από τον φακό της αποτυχίας, τότε ελαχιστοποιούνται τα επιτεύγματά σας.

Στην περίπτωση αυτή ακόμη δεν δίνουμε σημασία στις πιθανώς δύσκολες συνθήκες ή στη σκληρή προσπάθεια που μπορεί να καταβάλαμε. Αυτή η νοοτροπία μπορεί να είναι το αποτέλεσμα της απογοήτευσης σε έναν καίριο τομέα της ζωής, όπως ένα διαζύγιο και δυστυχώς συχνά εξελίσσεται, με αποτέλεσμα να γίνει αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Συχνά ως αποτέλεσμα μπορεί να γίνουμε αναβλητικοί ή τελειομανείς. Ακόμη ίσως να ενεργούμε με τρόπο που δεν εμπνέει εμπιστοσύνη γιατί νιώθουμε πως ό,τι κάνουμε ούτως ή άλλως δεν το κάνουμε σωστά ούτε επαρκώς.

Για να ξεπεραστεί αυτή η νοοτροπία της αποτυχίας πρέπει να συνειδητοποιήσουμε κάθε νέα δυνατότητα είναι μια νέα αρχή και μια ευκαιρία να μάθουμε από τα λάθη του παρελθόντος και να ενεργήσουμε με διαφορετικό τρόπο.

Κυριακή 6 Μαρτίου 2016

Το Αυτό, το Εγώ και το Υπερεγώ

Το Αυτό

Περιέχει το καθετί που κληρονομείται και είναι παρόν κατά τη γέννηση (ένστικτα)


Το Εγώ

Αποτελεί τμήμα του "Αυτού" που έχει υποστεί εξέλιξη.
Το Εγώ ασκεί τον έλεγχο των εκούσιων κινήσεων και επιτελεί το έργο της αυτοσυντήρησης.
Το Εγώ επιδιώκει την ικανοποίηση και προσπαθεί να αποφύγει τα δυσάρεστα συναισθήματα.

Σε σχέση με τα εξωτερικά γεγονότα ασκεί τις λειτουργίες

  • της μνήμης (αποκτώντας επίγνωση και αποθηκεύοντας εμπειρίες των εξωτερικών ερεθισμάτων που δέχεται).
  • της φυγής (αποφεύγοντας υπερβολικά συναισθήματα)
  • της προσαρμογής (με το να χειρίζεται μέτριας έντασης ερεθίσματα)
  • της δράσης (επιφέροντας κατάλληλες τροποποιήσεις στον εξωτερικό κόσμο για δικό του όφελος)

Σε σχέση με τα εσωτερικά γεγονότα και σε συσχέτιση με το αυτό

  • ελέγχει τις απαιτήσεις των ενστίκτων
  • και αποφασίζει αν, πότε και πόσο θα τους επιτρέψει να ικανοποιηθούν.


Το Υπερεγώ


Ένα ειδικό όργανο μέσα στο εγώ το οποίο είναι κατάλοιπο / αποτέλεσμα της μακράς παιδικής ηλικίας κατά την οποία το παιδί εξαρτάται από τους γονείς του και το οποίο επιδιώκει την παράταση αυτής της εξάρτησης.

Το Υπερεγώ περιλαμβάνει και "διαδόχους" των γονιών του αναπτυσσόμενου παιδιού όπως οι δάσκαλοι, πρότυπα, υψηλά κοινωνικά ιδεώδη κτλ.

Τρίτη 2 Φεβρουαρίου 2016

Start your day

READ before your day starts.
1. Focus on 3 things every day and on 3 things that you want to achieve in every one of this greater 3 areas.
Be specific on what you are going to do before doing it.
Remember my rule of three. Ask yourself at the beginning of the day: ‘What three tasks are most important‘ – now you know your priority so do not let yourself become distracted.
Write down all your tasks on a piece of paper and number them: 1 = urgent, 2 = important, 3= perhaps should do. Do the 1’s first, then 2’s. Forget 3’s for now.
Put all your tasks on post it notes and have the satisfaction of throwing them away whenever you finish one. This was really motivational for me
2. The habit of finishing something
Half finished products got me nowhere as I could not sell them or do anything with them. They sat there, waiting to be forgotten
I guess it would come as no surprise, that when I learnt to finish things, success came knocking at my door.
Learn to accept that one finished product is worth more then 100 unfinished ones.
Do not try to be perfect – JUST FINISH IT. We only ever need to be good enough, so get the thing finished and work on perfecting it later. Odds are that once finished you will find that you are more than happy with the end result, without the need to continue perfecting it.
3.
 I had this ‘it can’t be that easy’ attitude, which always kept me back from reaching my potential.
Believe that you have the ability to be successful or you will just be wasting your time and energy.
4. DO NOT BE LAZY
Do something, it’s always better then doing nothing.
I hung my ‘Four Magic Words’ above my computer: ‘This is useful because…‘ and I constantly asked myself that question.
Turn off all distractions when you work. Your phone, your email, internet and anything else that distracts you.

10. I Did Not Realize The Power Of Just Getting Started…
Take the first step and start doing something. It’s crazy but everything always seems to fall in place. Just get started… yes, NOW.

Source
https://www.entrepreneurs-journey.com/9735/10-ways-i-sabotaged-my-success-and-how-to-avoid-my-mistakes/

Πέμπτη 25 Σεπτεμβρίου 2014

11 συνήθειες που χαρακτηρίζουν τους ήρεμους ανθρώπους


Έχουμε δει ανθρώπους που δεν χάνουν την ψυχραιμία τους ό,τι και αν συμβαίνει γύρω τους;

Σαφέστατα και έχουμε δει. Πως τα καταφέρνουν όμως; Δείτε εδώ.

Το άγχος όσο αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής είναι, άλλο τόσο αντιπαραγωγικό και ζημιογόνο είναι. Πρόκειται ουσιαστικά για μια συνθήκη στην οποία βάζουμε –μάλλον- ασυναίσθητα τους εαυτούς μας, χωρίς εν τέλει να στοχεύουμε απαραίτητα στην απελευθέρωσή μας από το ζυγό του άγχους και του στρες, παρά στη διαιώνισή του, καθώς αυτό πιστεύουμε θα μας φέρει πιο κοντά στη λύση των προβλημάτων.

Πιο συγκεκριμένα και σύμφωνα με έρευνα που διεξήχθη το Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Michigan και αναφέρεται στον ιστότοπο της Huffington Post, το άγχος, εν αντιθέσει με το φόβο, δεν έχει μια συγκεκριμένη αιτία και πηγή που το προκαλεί, όπως,  για παράδειγμα είναι ο φόβος για τα ύψη. Οι άνθρωποι καταλήγουν να αγχώνονται για το μέλλον και τα κακά που πιθανώς τους συμβούν με μια καταστροφολογική διάθεση, χωρίς εν τέλει απτά αίτια.

Για όσους λοιπόν, αγχώνονται και νιώθουν πως το στρες έχει κατακλύσει τη ζωή τους, υπάρχουν μερικές τεχνικές και τρόποι, που εξασκούνται από όσους έχουν καταφέρει να αποδεσμεύσουν τη ζωή τους από το βάρος του άχρηστου και αχρείαστου άγχους και διαπιστώθηκαν στην εν λόγω έρευνα. Τι ακριβώς κάνουν λοιπόν, όσοι μοιάζουν χαλαροί, όταν οι άλλοι τρέχουν πανικόβλητοι;

1. Εστιάζουν στο παρόν

Η μεγαλύτερη διαφορά όσων αγχώνονται και όσων δεν αγχώνονται είναι η ικανότητα των δεύτερων να εστιάζουν σε όσα συμβαίνουν στην παρούσα στιγμή και να μην αναλώνονται σε όλα τα πιθανά σενάρια του μέλλοντος. Όσοι εν τέλει αγχώνονται, πριν ασχοληθούν με τη λύση ενός προβλήματος, αφήνουν ελεύθερο το μυαλό τους να σχηματίσει όλα τα πιθανά αρνητικά ενδεχόμενα χάνοντας έτσι το ζητούμενο στην κάθε κατάσταση, που είναι η λύση του τρέχοντος προβλήματος, ώστε όντως να αποφευχθούν όλα τα πιθανά σενάρια που εν τέλει θα προκαλέσουν ακόμα περισσότερο άγχος.

2. Εξασκούν το μυαλό τους

Η εστίαση στο παρόν είναι το σημαντικότερο όπλο ενάντια στο άγχος, καθώς κλείνει αποτελεσματικά τα όρια του μυαλού και το εμποδίζει να φτάσει στα χειρότερα. Χρησιμοποιήστε το διαλογισμό, τη γιόγκα, τη συμμετοχή σε θεραπευτικές ομάδες και ανησυχείτε μονάχα για το σήμερα και για το τώρα, και αύριο αγχωθείτε για το …αύριο.

3. Λειτουργούν διαφορετικά σε συνθήκες πίεσης

Ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι εκείνοι που παρασύρονται από το άγχος, παρουσιάζουν διαφορετικές εγκεφαλικές λειτουργίες, όταν βρεθούν υπό καθεστώς πίεσης, από εκείνους που το διαχειρίζονται καλύτερα. Σχετική έρευνα σε επιστημονικό περιοδικό ψυχολογίας, αφού διαχώρισε τους ερωτηθέντες σε όσους έχουν μια θετική διάθεση απέναντι στα πράγματα και σε όσους είναι μάλλον απαισιόδοξοι, μελέτησε τις αντιδράσεις του εγκεφάλου τους στη θέα μιας αρνητικά φορτισμένης εικόνας, διαπιστώνοντας πως το μυαλό των απαισιόδοξων ήταν περισσότερο ενεργό.

Στην περίπτωση μάλιστα που τους ζητήθηκε να δουν πιο θετικά την υποθετική πρόταση, αντέδρασαν ακόμα πιο αρνητικά, δείχνοντας πως ο εγκέφαλός τους ήταν εξαρχής προδιατεθειμένος στις αρνητικές σκέψεις…

4. Είναι πιο ανοιχτοί στις προκλήσεις

Όσοι δεν αγχώνονται, δεν χάνουν χρόνο αναλογιζόμενοι, μελετώτας όλα τα πιθανά σενάρια και ψάχνοντας τρόπους να αντιμετωπίσουν όλες αυτές τις πιθανότητες. Είναι πιο γρήγοροι στη λήψη των αποφάσεων και πιο δεκτικοί να αλλάξουν τα πλάνα τους, ανάλογα με το πως έχουν εξελιχθεί.

5. Αποστασιοποιούνται από τις καταστάσεις

Έχουν την ικανότητα να αποστασιοποιηθούν από μια κατάσταση και να την κρίνουν σαν εξωτερικοί παρατηρητές, ενώ το πρώτο πράγμα που κάνουν όσοι αγχώνονται είναι να φαντάζονται a priori το χειρότερο δυνατό σενάριο. Μια άσκηση για να καταφέρνετε και να παίρνετε απόσταση από όσα σας αγχώνουν είναι να μην χρησιμοποιείτε το «εγώ» όταν αναφέρεστε στα συναισθήματά σας, αλλά το ίδιο το όνομά σας και έτσι θα αντιληφθείτε καλύτερα το παράλογο των σκέψεών σας και το αναίτιο του άγχους σας.

6. Βρίσκουν τη ρίζα του προβλήματος

Το μεγαλύτερο πρόβλημα όσων αγχώνονται είναι ότι το μυαλό τους και η φαντασία τους, σχηματίζει τόσα πιθανά μελλοντικά σενάρια που στο τέλος, χάνεται η πραγματική ουσία και αρχική αιτία του προβλήματος. Το θέμα είναι είναι εντοπίσουμε που ακριβώς έγκειται το πρόβλημα και να βρεθεί εκεί η λύση. Το να ανησυχούμε για όσα «θα» συμβούν δεν βοηθάει σε τίποτα. Το θέμα είναι να αντιμετωπίσουμε όσα συμβαίνουν «τώρα».

7. Ανησυχούν σε προκαθορισμένο χρόνο

Η διαχείριση του άγχους έχει και αυτή τον τρόπο της και ένας από αυτούς είναι να γλιτώσετε  τον εαυτό σας από το διαρκές  και 24ωρο στρες, αλλά να ορίσετε μια συγκεκριμένη στιγμή της ημέρας, που θα κάθεστε σε ένα συγκεκριμένο σημείο του σπιτιού και θα αντιμετωπίζετε, όλα όσα σας αγχώνουν, ψάχνοντας λύσεις και τρόπους να τα βγάλετε από τη ζωή σας.
Η οριοθέτηση χώρου και χρόνου βάζει σε τάξη τις σκέψεις σας, ώστε να μην σας πλημμυρίζουν μέσα στη μέρα, και ακόμα όταν συμβαίνει αυτό, να τις απωθείτε, αφού δεν είναι ακόμα εκείνη η ώρα για να τις διαχειριστείτε.

8. Έχουν την αυτοπεποίθηση ότι θα αντιμετωπίσουν, ό,τι και να συμβεί

Όσοι ανησυχούν υπερβολικά για τα πράγματα, έχουν τον βασικότερο φόβο ότι δεν θα τα καταφέρουν, στην περίπτωση που όντως συμβούν όλα τα αρνητικά ενδεχόμενα που φαντάζονται. Το αξιοσημείωτο, ωστόσο σε τέτοιες καταστάσεις, είναι ότι αυτοί που ανησυχούν, έχουν προετοιμαστεί τόσο καλά για το χειρότερο, οπότε είναι νοερά έτοιμοι όταν και αν αυτό έρθει.
Από την άλλη, όσοι δεν αγχώνονται προκαταβολικά, έχουν την  πεποίθηση, πως ό,τι και να συμβεί θα το αντιμετωπίσουν τη στιγμή που θα συμβεί και θα αγχωθούν γι’ αυτό, τότε.

9. Βλέπουν φως στο τούνελ

Ενώ όσοι αγχώνονται υπερβολικά, δεν έχουν την ικανότητα να δουν μαζί με τα αρνητικά σενάρια και τα τυχόν θετικά ενδεχόμενα, αυτό δεν ισχύει με όσους έχουν θετική σκέψη και διάθεση. Ακόμα και αν μια κατάσταση μοιάζει δύσκολο να εξελιχθεί θετικά, πάντα υπάρχει αυτή η πιθανότητα και η αποδοχή αυτής της πιθανότητας είναι το στοιχείο που διαχωρίζει όσους αγχώνονται από εκείνους που δεν αγχώνονται.

10. Κάνουν τις σωστές ερωτήσεις

Κάθε φορά που σας παίρνει η κατηφόρα των σκέψεων και αγχώνεστε όλο και περισσότερο, προσπαθήστε να ρωτήσετε τον εαυτό σας αν αξίζει να αγχώνεστε για ό,τι είναι αυτό που σας βασανίζει σε κάθε φάση. Αναρωτηθείτε αν έχετε κάνει ό,τι περνάει από το χέρι σας για να λύσετε ένα πρόβλημα και αν έχετε προσπαθήσει και το πρόβλημα δεν είναι κάτι επείγον, μην σπαταλάτε την ενέργειά σας άλλο, σε αυτό. Όταν έρθει η ώρα, θα ασχοληθείτε με αυτό και το πιθανότερο είναι τότε να βρείτε και τη λύση.

11. Έχουν πλήρη αντίληψη των αρνητικών τους συναισθημάτων

Όσοι βασανίζονται χρόνια από αγχωτικές σκέψεις, δεν έχουν τελικά ουσιαστική επίγνωση του αρνητισμού τους, ενώ όσοι αντιμετωπίζουν τη ζωή με πιο χαλαρή διάθεση, έχουν αντίληψη των αρνητικών συναισθημάτων που τυχόν αναπτύσσουν και μάλιστα τα χρησιμοποιούν για να βρουν τι είναι αυτό που αρχικά τα έχει προκαλέσει. Το συναίσθημα γι’ αυτούς είναι ένα εργαλείο και όχι ακόμα ένα πρόβλημα προς λύση.

Τετάρτη 16 Απριλίου 2014

Επιθυμία είναι η επιθυμία του άλλου

Σύμφωνα με βασική ψυχαναλυτική θέση «επιθυμία είναι η επιθυμία του άλλου». Επιθυμούμε την αναγνώριση των άλλων ελπίζοντας ότι έτσι θα βρούμε προσωρινή προστασία από τη θεμελιώδη έλλειψη που στοιχειώνει την ύπαρξη. 
Η διαλεκτική της επιθυμίας οργανώνεται μέσω δύο φαντασιακών μηχανισμών: του «ιδεώδους εγώ» (ideal ego) και του «ιδεατού εγώ» (ego ideal). 
Το πρώτο οργανώνει το εγώ μας μέσα από τη φαντασιακή προβολή μιας ιδεατής ταυτότητας: ονειρεύομαι τον εαυτό μου πετυχημένο, έξυπνο, ωραίο, παρότι ξέρω ότι η αλήθεια είναι διαφορετική. Αυτή η προβολή μού επιτρέπει να ξεχάσω αποτυχίες και να ουδετεροποιήσω αδυναμίες, να βάλω μάσκα πρίγκιπα πάνω στη μορφή βατράχου. 
Το δεύτερο, το «ιδεατό εγώ», είναι ακόμη πιο σημαντικό για την ψυχική ισορροπία: για να γίνω αντικείμενο επιθυμίας, προσπαθώ να δω τον εαυτό μου από τη σκοπιά του άλλου και να γίνω ή να πράξω αυτό που νομίζω ότι ο άλλος περιμένει από μένα.

Απόσπασμα από άρθρο του Κώστα Δουζίνα στην Εφημερίδα των Συντακτών
http://www.efsyn.gr/?p=190250

Σάββατο 9 Νοεμβρίου 2013

Get scared

“Get scared. It will do you good. Smoke a bit, stare blankly at some ceilings, beat your head against some walls, refuse to see some people, paint and write. Get scared some more. Allow your little mind to do nothing but function. Stay inside, go out - I don’t care what you’ll do; but stay scared as hell. You will never be able to experience everything. So, please, do poetical justice to your soul and simply experience yourself.”
Albert Camus (Notebooks 1951-1959)

Δευτέρα 20 Φεβρουαρίου 2012

Άπειρος Στρατιώτης

"Ο άπειρος στρατιώτης αν ηττηθεί μια φορά, θεωρεί ότι έχουν χαθεί όλα γιατί η εμπειρία δεν του έχει δείξει πώς η αξία, η ικανότητα και το κουράγιο μεταβάλλουν την κακή τύχη."
Σιμόν Μπολιβάρ από "Το μανιφέστο της Καρθαγένης"

Δευτέρα 21 Νοεμβρίου 2011

Ο μύθος του Σίσυφου

"Το να σκοτωθείς, σημαίνει κατά κάποια έννοια, όπως και στο μελόδραμα, ότι ομολογείς κάτι"


"Ένας κόσμος που μπορούμε να τον εξηγήσουμε, ακόμη και με λανθασμένες δικαιολογίες, είναι ένας κόσμος οικείος"


"Πρέπει όμως να ξεχωρίσουμε εκείνους, οι οποίοι δίχως να βγάζουν συμπεράσματα, συνεχίζουν να θέτουν ερωτήματα."


"Η κρίση του σώματος, αξίζει όσο και εκείνη του πνεύματος, και το σώμα οπισθοχωρεί μπροστά στην εκμηδένιση"


"Όπως τα μεγάλα έργα, έτσι και τα μεγάλα συναισθήματα φανερώνουν πάντα περισσότερα από αυτά τα οποία ενσυνείδητα εκφράζουν"


"..ένας άνθρωπος προσδιορίζεται εξίσου από τους ρόλους τους όποιους υποδύεται αλλά και από τους ίδιους τους αυθόρμητους τρόπους του"


" ..κάθε πραγματική γνώση είναι ανέφικτη. Μόνο τα φαινόμενα μπορούν να απαριθμηθούν, και η ατμόσφαιρα μόνο να γίνει αισθητή"


" Η κούραση βρίσκεται στο τέρμα των πράξεων μιας μηχανικής ζωής, μα δίνει συνάμα το έναυσμα για την κίνηση της συνείδησης."


"Όσα λογοπαίγνια και ακροβατικούς συλλογισμούς και αν κάνουμε, "καταλαβαίνω" σημαίνει "ενοποιώ". Όσο και εξελίσσεται ο βαθύς πόθος του πνεύματος, συναντιέται τελικά με το ασυνείδητο συναίσθημα του ανθρώπου μπροστά στον κόσμο του ¨απαίτηση για οικειότητα, δίψα για σαφήνεια"


"Αν θα πρεπε να γράψουμε τη μοναδική χαρακτηριστική ιστορία της ανθρώπινης σκέψης, θα χρειαζόταν να γράψουμε εκείνη με τις διαδοχικές της μεταμέλειες και τις αδυναμίες της."


"Στην ψυχολογία όπως και στη λογική υπάρχουν αλήθειες αλλά όχι αλήθεια"


"Θέλω σημαίνει προκαλώ τα παράδοξα. Τα πάντα συντελούν ώστε να μπορέσει να γεννηθεί αυτή η δηλητηριασμένη γαλήνη που φέρνουν η αμεριμνησία, ο ύπνος της καρδιάς ή οι θανάσιμες παραιτήσεις"


"Σκέφτομαι σημαίνει ξαναμαθαίνω να βλέπω, να παρατηρώ, να κατευθύνω τη συνείδηση μου, να δημιουργώ με κάθε ιδέα και με κάθε εικόνα, όπως ο Προύστ, έναν τόπο προνομιακό."


"..ο παραλογισμός αρχίζει από μια σύγκριση [...] Το παράλογο είναι ουσιαστικά μια διάζευξη. Δεν υπάρχει ούτε στο ένα ούτε στο άλλο από τα συγκρινόμενα στοιχεία. Γεννιέται από την αντιπαράθεση τους."


"Ένας άνθρωπος χωρίς ελπίδα, με συνείδηση της κατάστασης του, δεν αναήκει πια στο μέλλον. Αυτό είναι στην τάξη των πραγμάτων. Αλλά είναι επίσης στην τάξη των πραγμάτων να προσπαθεί να ξεφύγει από το σύμπαν που ο ίδιος δημιούργησε."


" Αυτό που έχει σημασία....δεν είναι να γιατρευτεί κανείς αλλά να ζει με τις αρρώστιες του"


"Ψάχνω να βρω αυτό που είναι αληθινό δε σημαίνει ότι ψάχνω να βρω αυτό που εύχομαι"





Δευτέρα 26 Σεπτεμβρίου 2011

Αλτρουισμός

αλτρουισμός ο [altruizmós] O17 : αγάπη για τους ανθρώπους και ανιδιοτελής φροντίδα γι΄ αυτούς· (πρβ. φιλανθρωπία): Στην εποχή μας τείνει να εκλείψει ο ~. [λόγ. < γαλλ. altru isme (-isme = -ισμός)]


Η πραγματικότητα των άλλων

Tων Αλεξάνδρα Μαγκούτη & Αριστείδη Χατζή*

Altruism itself depends on a recognition of the reality of other persons, and on the equivalent capacity to regard oneself as merely one individual among many.
Thomas Nagel

Thus every Part was full of Vice,
Yet the whole Mass a Paradice
Bernard Mandeville 

Στην περίφημη παραβολή του Καλού Σαμαρείτη (Λουκάς 10: 25-37) o Σαμαρείτης δεν αποφεύγει τον ετοιμοθάνατο Ιουδαίο όπως ο Ιερέας και ο Λευίτης πριν από αυτόν αλλά τον λυπάται (“εσπλαγνίσθη”), χωρίς κανένα δισταγμό τον φροντίζει με τρυφερότητα (“κατέδησε τα τραύματα αυτού επιχέων έλαιον και οίνον”) και τον μεταφέρει στο πλησιέστερο πανδοχείο για να νοσηλευθεί, φροντίζοντας μάλιστα να πληρώσει και τον λογαριασμό.

Ο νομικός στον οποίο απευθύνεται ο Χριστός στην παραβολή αυτή θα πρέπει να βρέθηκε σε εξαιρετικά δυσάρεστη θέση. Έκανε μια απλή ερώτηση και έλαβε μία ιδιαίτερα πολύπλοκη αν όχι ενοχλητική απάντηση. Η ιδέα πως ένας Σαμαρείτης αποτελεί πρότυπο συμπεριφοράς ήταν σίγουρα προβληματική για το κοινό που παρακολουθούσε και ένιωθε περιφρόνηση γι’ αυτήν την περιθωριακή εθνότητα. Υπάρχει όμως και κάτι άλλο που θα προβλημάτισε το νομικό και προβληματίζει κι εμάς σήμερα: ποιος ήταν ο λόγος που έκανε τον Σαμαρείτη να φερθεί με τον τρόπο αυτό και μάλιστα σε κάποιον που το πιο πιθανό ήταν ότι δεν θα έκανε το ίδιο γι’ αυτόν; Είναι βέβαιο ότι ο Ιουδαίος όταν θα συνερχόταν θα ένιωθε πολύ άβολα που δεν τον έσωσε ένας συμπατριώτης του αλλά ένας Σαμαρείτης – αλλά κατά πάσα πιθανότητα δεν θα βρισκόταν στη δύσκολη θέση να τον ευχαριστήσει γιατί μάλλον δεν θα τον έβλεπε ξανά. Η πράξη του Σαμαρείτη δεν θα είχε ανταπόδοση.

Δεν υπάρχει πληρέστερος ορισμός του αλτρουισμού από αυτήν την παραβολή και δεν είναι τυχαίο πως καταλαμβάνει κομβικό ρόλο στη χριστιανική διδασκαλία. Η συμβουλή του Χριστού είναι σαφής: “Πορεύου και συ ποίει ομοίως”. Πόσο εύκολο όμως είναι;

Προκύπτει σειρά ερωτημάτων:

* Πόσο αλτρουιστική είναι μια πράξη που συνοδεύεται από ανταπόδοση; Ο Σαμαρείτης έκανε ίσως το καλό χωρίς να περιμένει κάτι. Ο νομικός όμως της παραβολής θα κάνει (αν το κάνει) το καλό έχοντας υπόψη του πως αυτή είναι η θεϊκή επιθυμία.

* Ακόμα κι αν δεν υπάρχει ανταπόδοση αλλά η πράξη οδηγεί σε ψυχική ανάταση την οποία ο πράτων επιδιώκει με τις πράξεις του είναι η πράξη του αλτρουιστική ή το γεγονός της ψυχικής ευδαιμονίας (ενός οφέλους) ακυρώνει τον αλτρουιστικό χαρακτήρα;

* Η συναίνεση του δέκτη παίζει κάποιο ρόλο; Μπορεί μια πράξη να είναι αλτρουιστική και ταυτόχρονα πατερναλιστική;

* Ακόμα κι αν ορίσουμε τον αλτρουισμό, μπορούμε να τον εντοπίσουμε εμπειρικά; Υπάρχουν στην πραγματικότητα γνήσιοι αλτρουιστές;

* Εντέλει είναι ο αλτρουισμός επιθυμητός;

Όπως είναι φυσικό η αλτρουιστική συμπεριφορά έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον (ιδιαίτερα τις τελευταίες δύο δεκαετίες) διαφόρων επιστημονικών πεδίων από τη φιλοσοφία, τα οικονομικά και την κοινωνιολογία μέχρι τις νευροεπιστήμες και την εξελικτική βιολογία.

Ο αλτρουισμός συνιστά ένα μοντέλο που δίνει τη δυνατότητα εξήγησης και πρόβλεψης της ανθρώπινης συμπεριφοράς με κάποια κανονικότητα ή πρόκειται για μια «αναχρονιστική ανωμαλία»;

Παρότι δεν υπάρχει για τον αλτρουισμό ένας κοινά αποδεκτός ορισμός, υφίστανται εντούτοις στοιχεία στους διάφορους ορισμούς που είναι κοινώς αποδεκτά. Σε γενικές γραμμές, θα μπορούσαμε να ορίσουμε τον αλτρουισμό ως την εμπρόθετη, αυτόβουλη συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένο περιεχόμενο και σκοπό, ο οποίος όμως δεν ταυτίζεται με την προσδοκία μελλοντικής ανταπόδοσης, υλικής ή κοινωνικής. Η γνήσια αλτρουιστική συμπεριφορά δεν ακολουθεί κανόνες δικαίου ή κοινωνικής συμπεριφοράς, ούτε οι στόχοι της είναι μεγιστοποιητικοί, αλλά βασίζεται κυρίως στο ενδιαφέρον για την ευημερία των άλλων και όχι σε συγκεκαλυμμένη μεγιστοποιητική συμπεριφορά.

Βέβαια θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς πως οι τόσες πολλές προϋποθέσεις καθιστούν αδύνατο τον χαρακτηρισμό μιας πράξης ως αλτρουιστικής, μεταξύ των άλλων γιατί η απόδειξη είναι δυσχερής. Μπορούμε όμως να απλοποιήσουμε τον ορισμό λέγοντας πως αλτρουιστική είναι μία πράξη όταν ex ante το αναμενόμενο όφελός της για τον φορέα της είναι σαφώς μικρότερο από το αναμενόμενο κόστος της.

Το ερώτημα που εγείρεται λοιπόν είναι αν ο αλτρουισμός συνιστά ένα μοντέλο που δίνει τη δυνατότητα εξήγησης και πρόβλεψης της ανθρώπινης συμπεριφοράς με κάποια κανονικότητα ή αν πρόκειται για μια «αναχρονιστική ανωμαλία», ένα πρωτόγονο ένστικτο που παρατηρείται τυχαία, μία ανάμνηση από την εποχή των σπηλαίων, όταν δεν υπήρχαν άτομα αλλά μόνο ομάδες.

Σύμφωνα με την θεωρία της ορθολογικής επιλογής , που έχει επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό τις κοινωνικές επιστήμες τις τελευταίες δεκαετίες, ο άνθρωπος δρα καταρχήν ορθολογικά (προσπαθεί να επιτύχει τους στόχους τους, δεδομένων των προτιμήσεών του) και μεγιστοποιητικά (προσπαθεί να πετύχει τους στόχους του με τη μεγαλύτερη δυνατή αποτελεσματικότητα). Ο αλτρουισμός δεν χωράει εύκολα σ’ αυτό το μοντέλο παρά μόνο ως εξαίρεση ή ειδική περίπτωση. Για τον Νομπελίστα Gary Becker η αλτρουιστική συμπεριφορά μπορεί να επιλεγεί ως συνέπεια της ατομικής ορθολογικότητας. Το οικονομικό μοντέλο του αλτρουισμού που ανέπτυξε, θεωρεί ότι οφείλει την επιβίωσή του στα πλεονεκτήματα της αλτρουιστικής συμπεριφοράς στα πλαίσια της φυσικής και της κοινωνικής διάδρασης: το κακομαθημένο παιδί φέρεται αλτρουιστικά για να ικανοποιήσει έναν αλτρουιστή πατέρα (rotten kid theorem ) στη συνάρτηση χρησιμότητας του οποίου συμπεριλαμβάνεται και η ευημερία των παιδιών του. Από τη στιγμή που το οικονομικό μοντέλο απαιτεί αλληλεπίδραση (και όχι γονίδια) μπορεί επίσης να εξηγήσει την επιβίωση του αλτρουισμού μεταξύ γειτόνων ή συνεργατών που δεν έχουν συγγενική σχέση. Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και ο ψυχολογικός εγωισμός , αν και τα επιχειρήματα κατηγορούνται ως κυκλικά. Όμως, από την άλλη μεριά, δεν μπορούμε να περιορίσουμε την ωφέλεια στην καθαρά υλική.

Η θεώρηση του αλτρουισμού ως αλληλεξάρτηση θετικής χρησιμότητας βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι άνθρωποι αποκτούν επίγνωση της χρησιμότητας του ενός για τον άλλον ως αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενων αλληλεπιδράσεων. Όσο πιο συχνά μάλιστα επαναλαμβάνονται οι αλληλεπιδράσεις σε πιο οικεία περιβάλλοντα, τα άτομα αρχίζουν να προσανατολίζονται σταδιακά στις υποκειμενικές προτιμήσεις των άλλων και προσπαθούν να τις ικανοποιήσουν.

Η επιδίωξη του συμφέροντος υπό τη στενή έννοια μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικά αποτελέσματα για τα άτομα και τις ομάδες μακροπρόθεσμα

Ο λόγος είναι απλός. Η επιδίωξη του συμφέροντος υπό τη στενή έννοια μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικά αποτελέσματα για τα άτομα και τις ομάδες μακροπρόθεσμα, όπως έχει δείξει το δίλημμα του φυλακισμένου και ιδιαίτερα εφαρμογές του όπως η τραγωδία των κοινοχρήστων (tragedy of the commons). Ο Robert Axelrod ήταν αυτός που πειραματικά απέδειξε πως όταν τα παίγνια είναι περισσότερα και χωρίς χρονικό περιορισμό (iterated prisoner’s dilemma ) η καλύτερη στρατηγική είναι ο αλτρουισμός. Ο αλτρουισμός όμως αυτός δεν είναι γνήσιος καθώς αποτελεί τελικά τον καλύτερο τρόπο εξυπηρέτησης του συμφέροντος. Δεν είναι τυχαίο ότι στα πειράματα του Axelrod κυριάρχησε η στρατηγική “tit for tat ” που ανέπτυξε ο Anatol Rapoport : συνεργάζομαι μαζί σου εφόσον το ίδιο κάνεις κι εσύ. Αν σ’ ενδιαφέρει πραγματικά να επιτύχεις τους σκοπούς σου και να εξυπηρετήσεις το συμφέρον σου, μακροπρόθεσμα θα πρέπει να φέρεσαι αλτρουιστικά! Î ρόκειται για τον «ανταποδοτικό αλτρουισμό» (reciprocal altruism ) που η εξελικτική βιολογία έχει παρατηρήσει όχι μόνο στην ανθρώπινη συμπεριφορά αλλά ακόμα και σε εκείνη πολλών ζώων. Ο Robert Trivers ήδη από το 1971 εξηγεί την αλτρουιστική συμπεριφορά και την εξέλιξη κανόνων ηθικής και κοινωνικής συμπεριφοράς βασισμένος σε ένα σύστημα ανταπόδοσης εξελικτικά ανώτερο. Μία κοινωνία που δεν έχει αναπτύξει αλτρουιστικές πρακτικές δεν θα επιβιώσει μακροπρόθεσμα.

Ο Νομπελίστας Herbert Simon , ασκώντας κριτική στη θεωρία της ορθολογικής επιλογής, θεωρεί ως θεμελιώδες αξίωμα ότι οι άνθρωποι δεν διακρίνονται από τέλεια ορθολογικότητα, αλλά από περιορισμένη δυνατότητα ορθολογικής σκέψης (bounded rationality ). Ορίζει τον αλτρουισμό ως ένα είδος θυσίας (sacrifice of fitness) και αντιτίθεται στην οικονομική προσέγγιση που ταυτίζει την θεωρία της ωφέλειας κυρίως με τη μεγιστοποίηση οικονομικού οφέλους. Ως βασικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό, η ευπείθεια (docility)3 συνδέεται πολύ περισσότερο με τη βιωσιμότητα από ό,τι ο πλούτος. Αυτού του είδους η συμπεριφορά συμβάλλει αποφασιστικά στη βιωσιμότητά μας, διότι οι κοινωνικές επιρροές που δεχόμαστε μπορούν να μας δώσουν την πιο κατάλληλη συμβουλή για μας, βασισμένη σε πιο ολοκληρωμένη πληροφόρηση από εκείνη που θα αποκτούσαμε ανεξάρτητα από μόνοι μας. Η κοινωνία μπορεί να επιβαρύνει τα ευπειθή άτομα, πείθοντάς τα κάποιες φορές να πράξουν αλτρουιστικά και μάλιστα οι κοινωνίες που προωθούν τον αλτρουισμό στα ευπειθή άτομα θα επιβιώσουν συγκριτικά με εκείνες που δεν το κάνουν. Σημαντικά λοιπόν κοινωνικά κίνητρα που ωθούν σε αλτρουιστική συμπεριφορά είναι ο εθνοκεντρισμός, κυρίως με τη μορφή της θυσίας στον πόλεμο, καθώς και η επίδειξη πίστης και αφοσίωσης στην ομάδα, όπως η αφοσίωση σε οργανώσεις, δηλαδή επιχειρήσεις, πανεπιστήμια, στρατούς, εθελοντικά σωματεία.

Η δέσμευση (commitment) είναι αυτή που κατά το Νομπελίστα Amartya Sen εξηγεί γιατί το άτομο επιλέγει μια πράξη που πιστεύει ότι θα του αποφέρει ένα χαμηλότερο επίπεδο προσωπικής ευημερίας από μία άλλη διαθέσιμη εναλλακτική δυνατότητα. Σε αντίθεση με τη συμπάθεια, κατά την οποία το άτομο ταυτίζεται συναισθηματικά με τη χαρά ή τον πόνο του άλλου, στην περίπτωση της δέσμευσης η επίγνωση της δυσάρεστης κατάστασης του άλλου δε συνδέεται με τα προσωπικά συναισθήματα, αλλά το άτομο αξιολογεί την κατάσταση αυτή ως άδικη, με συνέπεια να θέλει να την αποτρέψει. Η συμπεριφορά που βασίζεται στη συμπάθεια είναι κατά κύριο λόγο εγωιστική, αφού έχει άμεση επίδραση στην προσωπική ευημερία, αντιθέτως με εκείνη που στηρίζεται στη δέσμευση.

Η εσωτερικοποίηση των κανόνων είναι σε θέση να εξηγήσει την αλτρουιστική συμπεριφορά, που επιφέρει προσωπικό κόστος

Μια άλλη ομάδα οικονομολόγων στο Ινστιτούτο Οικονομικών Εμπειρικών Ερευνών του Î ανεπιστημίου της Ζυρίχης (με επικεφαλής τον Ernst Fehr ) με πειράματα έχουν αποδείξει ότι δεν συμπεριφέρονται όλοι οι άνθρωποι εγωιστικά, αλλά υπάρχουν πολλοί που εκδηλώνουν κοινωνικές προτιμήσεις, που είναι σημαντικότερες από το ατομικό συμφέρον. Αυτοί διατείνονται ότι οι προτιμήσεις για αμοιβαία δικαιοσύνη (reciprocal fairness) είναι ουσιαστικά αυτές που συγκροτούν τη λειτουργία του ανταγωνισμού, καθορίζουν την συνεργασία και τη συλλογική δράση και διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και λειτουργία των υλικών κινήτρων. Η αμοιβαία δικαιοσύνη επηρεάζει και μπορεί να αλλάξει τα κίνητρα των εγωιστικών ατόμων, εφόσον επιδρά στους καθιερωμένους θεσμούς και συμβάσεις, που αποτελούν τα μοντέλα κοινωνικής διάδρασης. Αυτό συμβαίνει διότι τα άτομα που δρουν με βάση την αμοιβαιότητα μπορούν να οδηγήσουν τα εγωιστικά υποκείμενα σε μη εγωιστικές επιλογές.4

Οι κοινωνικές προτιμήσεις είναι: η αμοιβαιότητα ή αμοιβαία δικαιοσύνη, η αποστροφή προς την ανισότητα, ο καθαρός αλτρουισμός και η τάση για εκδίκηση ή φθόνο. Αυτές οι έρευνες έχουν επισημάνει την απόκλιση σε μεγάλο βαθμό από την καθαρόαιμη ατομικιστική συμπεριφορά και τον προσανατολισμό σε μια συμπεριφορά βασισμένη στην ανταπόδοση της ευγενικής και εχθρικής συμπεριφοράς, δρώντας με αντίστοιχο τρόπο, και την προσδοκία παρόμοιας συμπεριφοράς από τους άλλους. Ένα άτομο επιδεικνύει ισχυρή αμοιβαιότητα όταν είναι πρόθυμο να θυσιάσει πόρους για να ανταμείψει τη δίκαιη συμπεριφορά και να τιμωρήσει την άδικη, παρόλο που αυτή η στάση το επιβαρύνει με προσωπικό κόστος και δεν του εξασφαλίζει καμιά παρούσα ή μελλοντική ανταμοιβή.

Αυτή η τιμωρία των λιποτακτών, δηλαδή των ατόμων που παραβαίνουν τους κανόνες συνεργασίας μπορεί να χαρακτηριστεί αλτρουιστική καθώς τα άτομα αποφασίζουν να τιμωρήσουν όσους συμπεριφέρονται ως λαθρεπιβάτες (free-riders ) με δικό τους κόστος και χωρίς καμία υλική ανταμοιβή. Η εν λόγω τιμωρία ωστόσο, δίνοντας το κίνητρο στους καθαρά εγωιστές να συνεργαστούν και να μην λιποτακτήσουν σε βάρος των υπολοίπων μελών της ομάδας, συνεπάγεται υλικό όφελος για τα άτομα που στο μέλλον θα αλληλεπιδράσουν με τους τιμωρημένους. Από την πλευρά της η αλτρουιστική τιμωρία υποκινείται από τα αρνητικά συναισθήματα, όπως θυμό και ενόχληση, που προκαλεί η αποφυγή συνεργασίας από κάποια άτομα.

Τα πειράματα της ομάδας της Ζυρίχης δείχνουν ότι η ισχυρή αμοιβαιότητα παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανθρώπινη συνεργασία, ενώ μελέτες της νέας επιστήμης των νευροοικονομικών (neuroeconomics ) εξετάζουν τη νευρολογική της βάση. Σημαντική συνέπεια της αμοιβαιότητας συνιστά η καθοριστική συμβολή της στην προαγωγή της συνεργασίας και την ενδυνάμωση των κανόνων κοινωνικής συμπεριφοράς (social norms), γεγονός που υπογραμμίζει τη σπουδαιότητά της στην εμφάνιση, καθιέρωση και διατήρηση θεσμών. Η εσωτερικοποίηση των κανόνων είναι σε θέση να εξηγήσει την αλτρουιστική συμπεριφορά, που επιφέρει προσωπικό κόστος.

Είναι επιθυμητός ένας αλτρουισμός που δεν βασίζεται στον ορθό λόγο και στην εξυπηρέτηση του προσωπικού συμφέροντος μακροπρόθεσμα;

Η ύπαρξη των άλλων είναι λοιπόν αυτή που καθιστά την αλτρουιστική συμπεριφορά αναγκαία. Η θεωρία της ορθολογικής επιλογής και η εξελικτική βιολογία έχουν αποδείξει πως η συμπεριφορά αυτή βασίζεται σε εγωιστικά κίνητρα. Ακόμα και όταν είναι αυτόματη αποτελεί κατάλοιπο της εξέλιξης, φυσικής ή κοινωνικής. Οι σποραδικές νησίδες γνήσιου αλτρουισμού το αποδεικνύουν: υπάρχουν κοινωνίες που βρίθουν από κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς που δεν μπορεί να εξηγήσει η θεωρία της ορθολογικής επιλογής, καθώς η σύνδεση αλτρουιστικής συμπεριφοράς και ανταπόδοσης δεν είναι καθόλου φανερή. Το γεγονός όμως ότι με τις κοινωνίες αυτές ασχολούνται κυρίως οι ανθρωπολόγοι σημαίνει πως οι κανόνες αυτοί δεν τις βοήθησαν ιδιαίτερα.

Αυτή η ενοχλητική παρατήρηση μας οδηγεί στο τελευταίο ερώτημα: είναι επιθυμητός ένας αλτρουισμός που δεν βασίζεται στον ορθό λόγο και στην εξυπηρέτηση του προσωπικού συμφέροντος μακροπρόθεσμα; Ο Αύγουστος Κοντ (που δημιούργησε και τη λέξη altruisme) φθάνει στο σημείο να υποστηρίξει πως το απόλυτο ηθικό καθήκον των ατόμων είναι να ζουν για τους άλλους. Αυτό όμως τον οδηγεί να απορρίψει ως απαράδεκτα τα ατομικά δικαιώματα καθώς συνδέονται με τον ατομικισμό.

Ο Jeremy Bentham όμως ήδη από το 1830 έγραφε ότι υπάρχει βέβαια στο ανθρώπινο μυαλό συμπάθεια και ενδιαφέρον για τους άλλους αλλά ακόμα και αυτά έχουν τις ρίζες τους στον αυτοσεβασμό. Αν ο αυτοσεβασμός δεν κυριαρχούσε της συμπάθειας και του ενδιαφέροντος για τους άλλους (ακόμα και του ενδιαφέροντος για την ανθρωπότητα στο σύνολό της) δεν θα είχε επιβιώσει το ανθρώπινο γένος.

Θα μπορούσε λοιπόν ο Χριστός να απαντήσει στο νομικό πως η αλτρουιστική συμπεριφορά θα απέβαινε τελικώς και προς το συμφέρον του. Αυτό όμως που του ζήτησε να κάνει ήταν κάτι πολύ διαφορετικό. Η γνήσια αλτρουιστική συμπεριφορά είναι ξένη προς τη φύση του ανθρώπου. Γι’ αυτό όποιος την κατορθώνει μπορεί να ελπίζει στην βασιλεία των ουρανών.

——————————————————————-
Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Cogito (τεύχος 5)


*Η Αλεξάνδρα Μαγκούτη (amagoutiΑΤphs.uoa.gr) είναι υποψήφια διδάκτωρ και ο Αριστείδης Χατζής (ahatzisΑΤphs.uoa.gr) επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας & Θεωρίας της Επιστήμης του Î ανεπιστημίου Αθηνών. Η Αλεξάνδρα Μαγκούτη είναι υπότροφος του Κοινωφελούς Ιδρύματος «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης». Για όποιον ενδιαφέρεται να διαβάσει περισσότερα, συστήνουμε καταρχήν το άρθρο του R.L. Trivers, “The Evolution of Reciprocal Altruism”, Quarterly Review of Biology 46: 35-57 (1971) και την περίφημη έρευνα του Robert Axelrod, The Evolution of Cooperation (New York: Basic Books, 1984). Για την θεωρία της ορθολογικής επιλογής κλασική παραμένει η εισαγωγή του Gary Becker στο βιβλίο του The Economic Approach to Human Behavior (Chicago: University of Chicago Press, 1976) καθώς και το σύνολο του έργου του. Για τις προσεγγίσεις που αμφισβητούν τη θεωρία της ορθολογικής επιλογής, βλ. ενδεικτικά Ernst Fehr & Simon Gächter, “Fairness and Retaliation: The Economics of Reciprocity”, Journal of Economic Perspectives 14(3): 159-181 (2000), Herbert Gintis et al., “Explaining Altruistic Behavior in Humans”, Evolution & Human Behav-ior 24: 153-172 (2003) και Herbert A. Simon, “Altruism and Economics”, American Economic Re-view (Papers and Proceedings) 83: 156-161 (1993).

Υποσημειώσεις:


1. Thomas Nagel, The Possibility of Altruism (Princeton: Princeton University Press, 1979), p. 3.[πίσω ]
2. Bernard Mandeville, The Grumbling Hive: or, Knaves Turn’d Honest (στ. 155-156).[πίσω ]
3. Είναι η τάση των ανθρώπων να βασίζονται σε υποθέσεις, υποδείξεις, πειθώ και πληροφόρηση που αποκτάται μέσω κοινωνικών καναλιών.[πίσω ]
4. Ένας εγωιστής μπορεί να αποτραπεί από μια οπορτουνιστική συμπεριφορά αν υπάρχει η πιθανότητα τιμωρίας ή να προβεί σε συνεργασία αν υπάρχει η προσδοκία ανταμοιβής. [πίσω ]

Τρίτη 30 Αυγούστου 2011

Η απώλεια της ντροπής


Η ντροπή δεν υπάρχει πλέον. Αυτό το συναίσθημα που μας υπαγορεύει να νιώθουμε μια ταραχή ή ένα αίσθημα αναξιοπρέπειας μπροστά στις συνέπειες μιας φράσης μας ή μιας ενέργειάς μας, που μας οδηγεί να σκύβουμε το κεφάλι, να χαμηλώνουμε τα μάτια, να αποφεύγουμε το βλέμμα του άλλου, να είμαστε ταπεινωμένοι και φοβισμένοι, φαίνεται ότι έχει χαθεί. Σήμερα η ντροπή, αλλά και η δίδυμη αδελφή της η σεμνότητα, δεν αποτελεί πλέον ένα φρένο στο θρίαμβο της επιδειξιομανίας, στην ηδονοβλεψία, τόσο μεταξύ των απλών ανθρώπων όσο και μεταξύ των ηγετικών τάξεων. Η απώλεια αξίας της ντροπής σχετίζεται και με ένα άλλο μοναδικό φαινόμενο: την εξιδανίκευση του κοινότοπου και του ασήμαντου. Το εντυπωσιασμένο βλέμμα των πολλών δεν στρέφεται πλέον προς πρόσωπα ηθικά ή διανοητικά σπουδαία αλλά σε ανθρώπους μέτριους, ανώνυμους, απολύτως όμοιους με τον άνθρωπο του δρόμου ή με τη γυναίκα της διπλανής πόρτας. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που παράγεται από την τηλεόραση, από ορισμένα προγράμματα με μεγάλη ακροαματικότητα, όπως ο «Μεγάλος Αδελφός». Ο Γκίντερ Αντερς, ο γερμανός φιλόσοφος που μετανάστευσε στην Αμερική κατά τη διάρκεια του ναζισμού, έγραψε ότι θα μας υποκλαπεί δόλια «η εμπειρία και η ικανότητα να παίρνουμε θέση». Πώς θα μπορούσε να συμβεί αυτό; Εξαιτίας της τηλεοπτικής εικόνας έχουμε μπροστά μας έναν πολύ ευρύ ορίζοντα «σε άμεση αισθητή θέα, αλλά μόνον μέσα από τις εικόνες του». Συναντάμε την πραγματικότητα «υπό τη μορφή της φαινομενικότητας και της φαντασίωσης», όχι τον «κόσμο» αλλά «ένα καταναλωτικό αντικείμενο που μας το προμηθεύουν κατ' οίκον».

Ο Αντερς εξηγεί: «Οποιος έχει καταναλώσει μέσα στο καλά θερμαινόμενο δωμάτιό του μιαν έκρηξη ατομικής βόμβας με τη μορφή μιας εικόνας που του την προσφέρουν κατ' οίκον, αυτός ήδη θα συνδέσει όλα όσα θα τύχει να ακούσει για την ατομική βόμβα με αυτό το μικροσκοπικών διαστάσεων οικιακό γεγονός και έτσι θα χάσει την ικανότητα να κατανοήσει το ίδιο πράγμα και να πάρει σωστή θέση απέναντί του». Σε αυτό το χωρίο ο Αντερς εστιάζει σε ένα πρόβλημα που μας αγγίζει άμεσα και που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται και εκδηλώνονται τα συναισθήματά μας, μεταξύ των οποίων και η ντροπή. Η εμπειρία που αποκτάμε είναι εκείνη της έγκρισης που υποκαθιστά τη συναίνεση, δηλαδή του ανεπιφύλακτου ναι, που αποσυνδέεται από κάθε περιεχόμενο. Βρίσκεται σε εξέλιξη μια ασυγκράτητη διαδικασία ομογενοποίησης που βασίζεται στη δημοκρατία της κατανάλωσης, της οποίας η ακροαματικότητα είναι το σύστημα αξιολόγησης αλλά και ο απώτερος σκοπός: θέαμα είναι όλα αυτά που χειροκροτούμε, όσο και αν είναι ακόμα αληθινό ότι δεν είναι όλα θέαμα στον σύγχρονο κόσμο. Σε αυτό το πλαίσιο η ντροπή τείνει να χαθεί, ως ένα συναίσθημα που χαρακτήριζε άλλες εποχές της ανθρωπότητας, στις οποίες η ανάγκη να μας βλέπουν και να βλέπουμε τα πάντα, παντού και πάντοτε, δεν ήταν τόσο σημαντική όσο είναι σήμερα.

Σήμερα η δυνατότητα να βλέπουμε και να μας βλέπουν αναγορεύεται σε απώτερο σκοπό της ύπαρξης των ατόμων. Η ντροπή έχει γίνει ταμπού. Ή καλύτερα έχει μετατραπεί σε ντροπή να μην είμαστε επιτυχημένοι, να μην μας παρατηρούν, να μην μας προσέχουν... η τρομερή ντροπή να είμαστε ο «κανένας», να μην είμαστε αξιοπρόσεκτοι. Ενας ψυχολόγος έγραψε ότι η σύγχρονη ντροπή μας έγκειται στο συναίσθημα της αποτυχίας της επίδειξής μας. Ντρεπόμαστε να ντραπούμε επειδή αυτό συγκεντρώνει την προσοχή όλων στο μοναδικό πράγμα που θέλουμε να κρύψουμε: στην αποτυχία μας. Ο Ζαν Μποντριγιάρ μας είχε προειδοποιήσει μιλώντας για το «τέλειο έγκλημα», που διαιωνίζεται από το θρίαμβο της τηλεόρασης: αν όλα είναι εκτεθειμένα σε θέα, αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει τίποτα πλέον για να δούμε. Η ίδια η πραγματικότητα φαίνεται να χάνεται μέσα στην ολική διαφάνεια. Σύμφωνα με την ψυχαναλύτρια Αννα Μαρία Παντόλφι, είναι πιθανό η επιδειξιομανία και η ηδονοβλεψία, που κυριαρχούν ακαταμάχητες, να είναι στην πραγματικότητα η ένδειξη μιας διαδεδομένης έλλειψης ταυτότητας, δηλαδή ενός εύθραυστου και φτωχικού ναρκισσισμού, «σύμφωνα με τον οποίο το να μας βλέπουν και να είμαστε γνωστοί, όποιο και αν είναι το τίμημα που πληρώνουμε γι' αυτό, φαίνεται να είναι το μοναδικό φάρμακο απέναντι στον κίνδυνο να νιώθουμε ότι δεν έχουμε καμιάν αξία».

Σε ό,τι αφορά την ντροπή, δεν είναι πλέον αληθινό, όπως ήταν στο παρελθόν, ότι αυτό το συναίσθημα αποτελεί σε κάθε περίπτωση μιαν αξία. Η ντροπή ήταν αυτό που διέκρινε την ανθρώπινη ύπαρξη από τα ζώα. Η ντροπή της σύγχρονης κοινωνίας είναι, όπως έχει λεχθεί, μια «επιδερμική ντροπή» (Αγκνες Χέλερ) ή, όπως λένε οι ψυχολόγοι, μια «αμοραλιστική ντροπή». Δεν είναι μια αληθινή ντροπή αλλά μια επιφανειακή ντροπή, που συνδέεται ακριβώς με την ηθική της επιτυχίας, με τον πιο βαθύ κομφορμισμό ο οποίος, παρά τα τόσα λόγια που ξοδεύει για να εξυψώσει το άτομο, το τυποποιεί όλο και περισσότερο. Οπως μας εξηγούν οι ψυχολόγοι, η «ηθική ντροπή» προϋποθέτει τη στενή σύνδεση αισθήματος ενοχής και ντροπής. Η αμοραλιστική ντροπή αντίθετα δεν συνδέεται πλέον με κάποιον κανόνα αλλά μόνο με μοντέλα κατανάλωσης, με κοινωνικές ετικέτες, με προσωπική εξουσία ή με την έκβαση του σεξουαλικού ανταγωνισμού για την κατάκτηση μιας γυναίκας ή ενός άνδρα. Η απώλεια της ντροπής

ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ (αναδημοσίευση από την Ελευθεροτυπία)

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ είναι ένα απόσπασμα από το βιβλίο του ιταλού δημοσιογράφου και
συγγραφέα Μάρκο Μπελπολίτι «Senza vergogna» (Guanda, 2010).

Τετάρτη 19 Μαΐου 2010

Οι βασικές αρχές της ψυχανάλυσης

Όλα γεννιούνται στο ασυνείδητο

Ασυνείδητο: η λέξη κλειδί για την ψυχανάλυση. Έννοια γνωστή και πριν από τη χρήση της από τον Φρόιντ. Εκείνος όμως έδωσε σ' αυτή τη θεωρητική κατασκευή τη σημερινή της ισχύ. Ουσιαστικά, το ασυνείδητο είναι η πιο βαθιά πτυχή του εαυτού μας, το άδυτο της ψυχής. Ελέγχει τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά μας χωρίς να το καταλαβαίνουμε.
H αιτία πολλών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς χάνεται στα βάθη του μυστηριώδους ασυνειδήτου γι' αυτό είναι πολύ δύσκολο να εντοπιστεί και ν' αντιμετωπιστεί. H δουλειά του ψυχαναλυτή είναι ακριβώς να βοηθήσει τον ασθενή ν' αναλύσει το ασυνείδητό του και ν' αποκτήσει συνείδηση των προβλημάτων του. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από τη μελέτη των εκδηλώσεων του ασυνειδήτου- εκδηλώσεις όπως είναι, για παράδειγμα, τα όνειρα ή οι παραδρομές της γλώσσας, τα γνωστά "σαρδάμ", τα νοηματικά "λάθη", οι "αποκαλυπτικοί" συνδυασμοί λέξεων.

Αυτόματη απώθηση

Επιθετικότητα, ζήλια για τις επιτυχίες του αδερφού μας, μίσος για την ίδια τη μητέρα μας: όλοι μας κουβαλάμε κάποιο "ψυχικό τραύμα" και όλοι μας τρέφουμε αρνητικά συναισθήματα. Πολλές φορές όμως δεν το θυμόμαστε ή δεν το συνειδητοποιούμε. Σύμφωνα με τους ψυχολόγους, αυτό συμβαίνει εξαιτίας της λεγόμενης "απώθησης". Δηλαδή ό,τι καταλήγει εξαιρετικά επώδυνο δεν εγγράφεται στην άμεση μνήμη, αλλά εκτοπίζεται στο ασυνείδητο. Πρόκειται για ένα φυσικό μηχανισμό.
Yπάρχουν όμως ασθενείς που κάνουν κατάχρηση του φυσικού αυτού μηχανισμού, με αποτέλεσμα να χάνουν εντελώς την επαφή με τις ίδιες τους τις συγκινήσεις -πρόκειται για τους νευρωτικούς ιδεοληπτικούς. Άλλοι πάλι δεν κάνουν καθόλου απώθηση. Αυτό, για παράδειγμα, συμβαίνει στις ψυχικές ασθένειες (τα ψυχωσικά σύνδρομα) όπου το ασυνείδητο λειτουργεί ανεξέλεγκτα διεγείροντας παραισθήσεις και παραληρήματα.

Ένστικτο, Λογική, Ηθική
Θεωρητικά, η ανθρώπινη ψυχή χωρίζεται σε τρεις περιοχές. Αυτές βαφτίστηκαν με μάλλον παράξενα ονόματα: "εκείνο" για την περιοχή του ενστίκτου, "εγώ" για την περιοχή της λογικής, "υπερεγώ" για την περιοχή των ηθικών κανόνων. Γιατί γίνεται όμως αυτός ο διαχωρισμός; Με ποια κριτήρια; Προκειμένου ν' απαντήσουμε στο ερώτημα, θα ανατρέξουμε στο κλασικό παράδειγμα του αυτοκινήτου.
Το λογικό "εγώ" είναι ο οδηγός που φροντίζει ν' αποφεύγει τα ατυχήματα. Το "εκείνο", δηλαδή το σύνολο όσων κάνουμε αυθόρμητα οδηγούμενοι από το ένστικτό μας και όχι κατόπιν σκέψης, αντιστοιχεί στη μηχανή του οχήματος.
Τέλος, το "υπερεγώ" παρομοιάζεται με τον τροχονόμο που επιβάλλει το σεβασμό στους κανόνες.
Το υπερεγώ είναι εκείνη η πλευρά της προσωπικότητάς μας που ευθύνεται για τη μόνιμη τήρηση των βασικών ηθικών επιταγών: μας κάνει να νιώθουμε ένοχοι όποτε δεν τις σεβόμαστε. Στα ισορροπημένα άτομα τα τρία αυτά στοιχεία (το "εκείνο", το "εγώ" και το "υπερεγώ") συνυπάρχουν ειρηνικά. Όταν όμως κάποιο από τα τρία υπερισχύει ή υποτάσσεται, τότε είναι δυνατό να προκύψουν διαταραχές.Για παράδειγμα, όταν το "εκείνο" καπελώνει το "υπερεγώ" (πολύ ένστικτο, λίγοι ηθικοί φραγμοί) μπορεί να φτάσουμε σε διαταραχές όπως η παιδοφιλία.
Ερμηνεία Ονείρων

Όπως η ιατρική αναλύει τα συμπτώματα των ασθενειών, έτσι και η ψυχανάλυση βασίζει τις διαγνώσεις της στις εκδηλώσεις του ασυνειδήτου, ειδικότερα στα όνειρα. Δεν έχει ακόμα αποκαλυφθεί ποια είναι η λειτουργία του λεγόμενου "ύπνου REM", όμως παίζει ρόλο κλειδί στην εσωτερική μας ζωή. Αυτό το είδος του ύπνου είναι κοινό σχεδόν σε όλα τα θηλαστικά. Κατά τη διάρκειά του, τα μάτια κάνουν ταχύτατες κινήσεις, εξ ου και ο όρος REM.
Μέσα στα πέντε έως δέκα λεπτά που διαρκεί ονειρευόμαστε έντονα. Υποστηρίζεται ότι σ' αυτό το χρονικό διάστημα εδραιώνονται οι γνώσεις που συλλέγονται κατά τη διάρκεια της μέρας. Η ψυχαναλυτική ερμηνεία δεν απέχει πολύ απ' αυτή την άποψη. Οι απόγονοι του Φρόιντ υποστηρίζουν ότι τα όνειρα χρησιμεύουν στη "χώνεψη" των καινούριων εμπειριών, στη συναισθηματική τους "αφομοίωση".

Τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Ας πάρουμε ένα πολύ συνηθισμένο παράδειγμα: συχνά μετά από ένα αυτοκινητικό δυστύχημα τα θύματα δεν καταφέρνουν να θυμηθούν το γεγονός. Μόνο όταν ξαναζήσουν το ατύχημα στο όνειρό τους μαθαίνουν να το αποδέχονται, ξεπερνώντας το σοκ, το "τραύμα".

Παιδική Λίμπιντο
Σύμφωνα με τον Φρόιντ, το σεξ διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς μας - κι όχι μόνο στην ενήλικη ζωή. Τα παιδιά ανακαλύπτουν τον κόσμο σιγά σιγά, κυρίως μέσα από απολαυστικές εμπειρίες: στην αρχή ρουφούν το γάλα από το μητρικό στήθος και "δοκιμάζουν" με το στόμα οποιοδήποτε αντικείμενο βρεθεί γύρω τους - είναι το "στοματικό στάδιο". Μετά μαθαίνουν να ελέγχουν τους σφιγκτήρες, δηλαδή βγάζουν τις πάνες -το "πρωκτικό στάδιο". Αρχίζουν επίσης κάποια στιγμή να νιώθουν ευχαρίστηση αγγίζοντας τα γεννητικά τους όργανα - το "φαλλικό στάδιο".
Αυτά είναι τρία πολύ σημαντικά στάδια στην ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού. Όσα παιδιά μπορούν να περνούν από το ένα στάδιο στο άλλο χωρίς εμπόδια, όσα δηλαδή καταφέρνουν να δοκιμάζουν τις συγκεκριμένες συγκινήσεις και να τις αφομοιώνουν εύκολα, θα γίνουν ισορροπημένοι, "ήρεμοι" ενήλικες.

Κάθε πιθανό ατύχημα στην πορεία αυτή μπορεί να προκαλέσει σοβαρό πρόβλημα. Για παράδειγμα, το παιδί που οι γονείς του το μαλώνουν επειδή αγγίζει τις "απαγορευμένες ζώνες" των γεννητικών οργάνων, μπορεί στο μέλλον να έχει απέναντι στο σεξ αισθήματα ενοχής. Για τα παιδιά πάλι που πέφτουν θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης, ο κίνδυνος είναι ακόμα μεγαλύτερος. Μπορεί να μπλοκαριστεί εντελώς η σεξουαλικότητά τους ή να θελήσουν να ξαναζήσουν τη βία που γνώρισαν, αυτή τη φορά όμως από τη θέση του θύτη. Δεν είναι τυχαίο ότι σύμφωνα με το FBI το 90% των κατά συρροή δολοφόνων (serial killers σαν τον Χάνιμπαλ Λέκτερ) είχαν πέσει θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης στην παιδική τους ηλικία.

Δύο βασικά συμπλέγματα
Στην ηλικία των πέντε ή έξι χρονών το παιδί βλέπει το γονέα του αντίθετου φύλου ως αντικείμενο των σεξουαλικών του επιθυμιών. Νιώθει, με τρόπο λιγότερο ή περισσότερο συνειδητό, συναισθήματα ζήλιας, έχθρας και μίσους για τον άλλο γονέα. Αυτό είναι το περιβόητο "οιδιπόδειο σύμπλεγμα". Πήρε τ' όνομά του από το διάσημο ήρωα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, ο οποίος χωρίς να το γνωρίζει σκότωσε τον πατέρα του και παντρεύτηκε τη μητέρα του.

H διαμάχη παίρνει τέλος όταν το παιδί αποδεχτεί το γεγονός ότι είναι μικρό και πάψει ν' ανταγωνίζεται τον ενήλικο. Όταν καταλάβει δηλαδή ότι πρέπει να μεγαλώσει, προκειμένου να ικανοποιήσει τις επιθυμίες του. Δεν καταφέρνουν ωστόσο όλα τα παιδιά να σκεφτούν μ' αυτό τον τρόπο. Στην περίπτωση αυτή η οιδιπόδεια διαμάχη δεν ξεπερνιέται εύκολα. Υπάρχει μάλιστα κίνδυνος να επαναληφθεί στις συναισθηματικές σχέσεις που θα αναπτύξουν αυτά τα παιδιά στην ενήλικη ζωή τους. Μπορεί, για παράδειγμα, να εκδηλώσουν το φόβο ότι δε θα καταφέρουν να εμπνεύσουν αγάπη ή ότι αξίζουν λιγότερο από τους άλλους εκπροσώπους του φύλου τους.

Το δεύτερο σύμπλεγμα είναι αυτό του "ευνουχισμού". Σύμφωνα με τον Φρόιντ, συνδέεται με την ανακάλυψη της διαφοράς των δύο φύλων εκ μέρους των παιδιών. Το κοριτσάκι βιώνει την έλλειψη πέους ως εξευτελισμό, ενώ το αγοράκι φοβάται πως εξαιτίας της επιθυμίας του για τη μητέρα του θα το ευνουχίσει ο "ανταγωνιστής" πατέρας.
Επιπόλαιες προδοσίες

Ξεχνάς ένα ραντεβού. Μπερδεύεις τη μια λέξη με την άλλη. Πρόκειται για παρορμήσεις που πηγάζουν από το ασυνείδητο και ξεφεύγουν από το λογικό έλεγχο. Η "επιπολαιότητα" προδίδει. Όσο προδίδουν επίσης και οι ελεύθεροι συνειρμοί: όσο πιο ανεξέλεγκτη είναι η αλληλουχία των σκέψεων τόσο ευκολότερος είναι ο "γρίφος" για έναν ψυχαναλυτή.

Τετάρτη 3 Φεβρουαρίου 2010

Ο Γάμος ως ασυνείδητη υπαρξιακή επιλογή

Ο γάμος ,ως θεσμός, φαίνεται –παρά τις όποιες κρίσεις αντιμετωπίζει- να αποτελεί επιλογή της πλειοψηφίας των ανθρώπων. Αλλά και όσοι δεν επιλέγουν το γάμο με την τυπική του μορφή, κάποια στιγμή της ζωής τους καταλήγουν στην επιλογή μιας σταθερής και μόνιμης σχέσης συμβίωσης. Ποια είναι άραγε τα στοιχεία εκείνα που κάνουν το γάμο ,με τη θεσμική και τη γενικότερη έννοια που προανέφερα, βασικό συστατικό υλικό της οργάνωσης των περισσότερων κοινωνιών εδώ και τόσους αιώνες?

Ο γάμος φαίνεται ,από πρώτη ματιά, ως μια θεσμική απόκτηση σχέσης ,ως μια ένωση δυο προσώπων που βρίσκονται –συνήθως-ηδη σε σχέση. Είναι ας πούμε περισσότερο μια αμφίπλευρη ενώπιον μαρτύρων -της κοινωνίας η/και του θεού(ανάλογα με τα πιστεύω του καθένα) συμφωνία-υπόσχεση διατήρησης ,ανάπτυξης, εξέλιξης, ενδυνάμωσης η ακόμη και δημιουργίας σχέσης μεταξύ δυο ανθρώπων. Επομένως ο γάμος ενέχει σε κάθε περίπτωση μια σχεσιακού τύπου επικέρδεια.

Προσπαθώντας να απαντήσω στο ερώτημα τι εμπεριέχει η επικέρδεια αυτή, απαριθμώντας τα σχετικά «οφέλη», αναδύεται μπροστά μου μια πλήρης σειρά υπαρξιακών δεδομένων.

1.Νοηματοδότηση.Ο γάμος μπορεί και προσδίδει νόημα στη ζωή των ανθρώπων. Από το πιο απλό ως το πιο σύνθετο. Το ζεύγος αποκτά στόχους πρακτικούς και ουσιαστικούς όπως εκείνο τους ορίζει , και αναλαμβάνει ανάλογες ευθύνες που νοηματοδοτούν την ύπαρξή του ιδίου και των δύο που το απαρτίζουν.

Αυτό που αναφέραμε ως νοηματοδότηση, συμπίπτει με το υπαρξιακό δεδομένο του «ανόητου της ύπαρξης»(Yalom 1980).Τόσο ο τελευταίος όσο και ο Bugental(1981) ισχυρίζονται ότι οι άνθρωποι είναι θεμελιωδώς πλάσματα που επιζητούν το νόημα όντας αντιμέτωποι με την απόλυτη απουσία νοήματος της ύπαρξης. Τα άτομα τείνουν να αμύνονται στην επίγνωση αυτού του δεδομένου επιδιδόμενοι σε ενέργειες κάθε είδους με στόχο τη νοηματοδότηση της ύπαρξης τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο συγκεκριμένο υπαρξιακό δεδομένο θεμελιώθηκε μια ξεχωριστή θεραπευτική προσέγγιση ,η λογοθεραπεία η οποία αναπτύχθηκε από τον Αυστριακό ψυχίατρο Viktor Frankl(1905-1997).H λογοθεραπεία αποβλέπει στην παροχή βοήθειας στους θεραπευόμενους ,προκειμένου να ανακαλύψουν το σκοπό(λόγο)και τον προσανατολισμό στη ζωή τους και να υπερνικήσουν αισθήματα κενότητας και απελπισίας(Cooper 2003).

2.»Αθανασία» μέσω της τεκνοποιίας η με οποιοδήποτε τρόπο απόκτησης απογόνων. Πέρα του όποιου νοήματος που ανάγεται στην προηγούμενη ωφέλεια, η απόκτηση απογόνων λειτουργεί ως παράγοντας συνέχειας του προγόνου και του προσδίδει στοιχεία «αθανασίας».Η παλιά ,γνωστή ιστορία της ανάγκης του ανθρώπου να «αφήσει το ίχνος του σ αυτό τον κόσμο»βρίσκει σε αυτή την περίπτωση μία ακόμη εκδοχή κάλυψης. .

Το υπαρξιακό δεδομένο του αναπόφευκτου του θανάτου αποτελεί, κατά τους υπαρξιακούς ψυχοθεραπευτές, θεμελιώδη πηγή άγχους για όλους τους ανθρώπους οι οποίοι καταναλώνουν ένα πολύ σημαντικό μέρος της ενέργειάς τους στην «άρνηση του θανάτου» και την επιδίωξη της «αθανασίας»(Yalom 1980).Οι άνθρωποι αντιστέκονται ‘άγρια ενάντια στην αποδοχή του θανάτου τους και απωθούν την επίγνωση αυτή στα τρίσβαθα του ασυνειδήτου τους(Yalom 1980 kai Bugental 1981). Η αμυντική στρατηγική ενάντια στο αναπόφευκτο του θανάτου ,μπορεί να εκφράζεται με πολλούς τρόπους όπως-μεταξύ ‘άλλων- η καταναγκαστική έκθεση σε κινδύνους, η εργασιομανία μέσω της οποίας τα άτομα επιδιώκουν μια μοναδική θέση στην εργασιακή ιεραρχία, η πίστη στον «υπέρτατο σωτήρα» δηλαδή η πίστη ότι κάποιο ον -θεός η άνθρωπος -θα τους σώσει από την ανυπαρξία ,η υπερβολική σεξουαλική δραστηριότητα και η απελπισμένη επιθυμία απόκτησης παιδιών. Ο Yalom (1980) αναφέρεται σε αυτούς ακριβώς τους μηχανισμούς άμυνας όταν μιλά για «σχέδια αθανασίας».

3.Αντιμετώπιση της μοναξιάς. Η μακρόχρονη και μόνιμη σχέση φαντάζει- με μια πρώτη ματιά - σοβαρός παράγοντα δημιουργίας συντροφικής σχέσης που μπορεί να περιορίζει το αίσθημα της μοναξιάς.

Απο τους παλαιότερους και πιο σημαντικούς υπαρξιστές φιλόσοφους (Kierkeggard, Sartr ) έως και τους νεότερους και σύγχρονους ιδρυτές και θεράποντες της υπαρξιακής ψυχολογίας(Yalom.Bugental), η μοναξιά (με την έννοια της υπαρξιακής απομόνωσης του ανθρώπου) αποτελεί βασικό δεδομένο της ύπαρξης.O Kierkegard υποστήριξε ότι κάθε άτομο είναι ένα μοναχικό ον το οποίο δεν έχει σχέση με οποιονδήποτε η οτιδήποτε άλλο εκτός από το θεό (αναφορά του Μ.Cooper/2003 στον Guignon/2002 )και ο Sartr(1958) ότι «οι άλλοι είναι η κόλασή μου» ενώ οι Yalom (1980) kai Bugental(1981) ότι»το άτομο είναι απελπιστικά μόνο»Ο Yalom(1980) γράφει επίσης ότι «υπάρχει ένα αγεφύρωτο χάσμα ανάμεσα στο άτομο και τον κόσμο του».Η επίγνωση αυτής της μοναξιάς προκαλεί αίσθημα απομόνωσης ,άγχος και ανασφάλεια .Για να αντιμετωπίσουν το υπαρξιακό αυτό δεδομένο, τα άτομα αναπτύσσουν και σε αυτή την περίπτωση μηχανισμούς άμυνας που μπορεί να περιλαμβάνουν την προσπάθεια προσέλκυσης της προσοχής των άλλων ,συγχώνευσης με τους άλλους στο πλαίσιο ταύτισης με άλλον η συμμετοχής σε ομάδα, τη σεξουαλική εμμονή ,την ανάληψη ρόλου «σωτήρα» ,την επιδίωξη προστασίας της ύπαρξής τους μέσω της θρησκείας.

4.Περιορισμός της ελευθερίας και του άγχους διαχείρισής της. Με το γάμο το άτομο επιλέγει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο δράσης που περιορίζει τις επιλογές του ,επομένως τον απαλλάσσει από το άγχος μιας ευρύτερης γκάμας επιλογών .Επίσης μπορεί να μεταθέτει ένα μέρος της ευθύνης των επιλογών στο απρόσωπο ζεύγος η την οικογένεια και να μοιράζεται τις συνέπειες των όποιων επιλογών.

Eνα τέταρτο υπαρξιακό δεδομένο είναι κατά τους υπαρξιστές η ελευθερία επιθυμίας ,θέλησης και επιλογών που έχει το άτομο σε κάθε στιγμή της ύπαρξής του. Αυτή η ελευθερία μπορεί να δημιουργεί έντονη ανησυχία και αναστάτωση .Προκειμένου να αποφύγουν τις επιλογές οι άνθρωποι γίνονται αναβλητικοί, , ενεργούν με βάση ιδιοτροπίες και παρορμήσεις και πολλές φορές προσπαθούν να «αναθέσουν» τις επιλογές σε άλλους (άτομα ,θεσμούς θεότητες ,άστρα, την τύχη κ.λ.π .-Yalom 1980).Για τον ίδιο λόγο, ουσιαστικά δηλαδή για να αποφύγουν την ελευθερία, οι άνθρωποι μπορεί να λειτουργούν αντιδραστικά η κομφορμιστικά.(R.May 1953).

Τα παραπάνω τέσσερα σημεία –οφέλη του γάμου, συμπίπτουν επομένως ουσιαστικά με τα υπαρξιακά δεδομένα η τις «θεμελιώδεις ανησυχίες»που σύμφωνα με τους υπαρξιακούς ψυχοθεραπευτές ,αντιμετωπίζουν όλα τα άτομα(Yalom 1980) και από τις οποίες πηγάζουν όλα τα άγχη μας. Στο πλαίσιο αυτό η επιλογή του γάμου μπορεί να αποτελεί σε μεγαλύτερο η μικρότερο βαθμό μια άμυνα σε ένα ,περισσότερα η και σε όλα τα υπαρξιακά δεδομένα που αναλύσαμε. Η Van Deurzen(2002),μια σημαντική Ολλανδή ψυχολόγος που ζει και εργάζεται στο Λονδίνο και θεωρείται ιδρύτρια της βρετανικής σχολής υπαρξιακής ανάλυσης, ισχυρίζεται ότι ενόψει των υπαρξιακών τους δεδομένων ,οι άνθρωποι αναπόφευκτα βιώνουν άγχος και στην προσπάθειά τους να το διώξουν προσπαθούν να αφεθούν στην ασφάλεια των κοινών πολιτισμικών πρακτικών(Cooper 2003).

Αν υποθέσουμε ότι πράγματι η επιλογή του γάμου πραγματοποιείται στο πλαίσιο μιας εν πολλοίς ασυνείδητης διαδικασίας άμυνας απέναντι σε κάποια υπαρξιακά δεδομένα, ενδέχεται να επέλθει περαιτέρω αύξηση του άγχους που προκαλούν οι υπαρξιακές ανησυχίες . Όπως επισημαίνουν οι υπαρξιακοί ψυχοθεραπευτές, ο τρόπος αντιμετώπισης αυτών των δεδομένων είναι για τα άτομα να αναγνωρίσουν την ύπαρξη αυτών των υπαρξιακών δεδομένων δηλαδή να έρθουν αντιμέτωποι με την απόλυτη απουσία νοήματος της ύπαρξης και όπως λέει ο Yalom να αποκτήσουν επίγνωση του γεγονότος ότι»δεν υπάρχει κανένα νόημα ,κανένα μεγαλειώδες σχέδιο του σύμπαντος, καμιά οδηγία για τη ζωή εκτός από αυτές που δημιουργεί το ίδιο το άτομο», να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα του θανάτου τους, να αναγνωρίσουν την αληθινή τους μοναξιά και ατομικότητα καθώς και να ανακαλύψουν ,να εδραιώσουν και να χρησιμοποιήσουν την ελευθερία τους.

Ως προσωποκεντρικός σύμβουλος, ,θεωρώ απαραίτητο να προσθέσω ότι ανεξάρτητα αν το άτομο οδηγείται η επηρεάζεται από τα υπαρξιακά του δεδομένα στην επιλογή του γάμου, αυτό δεν σημαίνει ότι η επιλογή αυτή δεν είναι φυσιολογική ,όπως το ίδιο ισχύει και για όποια επιλογή αντίθετη σε αυτή. Απλά έχοντας υπόψη μας πως περίπου μπορούν να αναπτύσσονται οι μηχανισμοί άμυνας απέναντι στα υπαρξιακά δεδομένα, ίσως μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ένα παραπάνω μέσο στην πορεία μας προς την προσωπική μας ωρίμανση και αυτογνωσία και τη σχέση μας με τους άλλους.

Γιώργος Λάγγας

Νοέμβριος 2009

για το stirizo.gr



BIΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Yalom I. Existential Psychotherapy. Basic Books, .New York ,1980.

Bugental J.F.T.The Search of Authenticity, Irvington, New York,1981

Cooper Μ. Εxistential Psyhotherapies,Sage Publications.London 2003-στην Ελλάδα με τίτλο” Ο υπαρξισμος στην ψυχοθεραπεία” ,εκδόσεις Ασπρη Λέξη,Αθήνα, 2008 .

May R. Contributions of Existential Psychotherapy, Basic Books,New York ,1958.(in R.May ,E.Angel and H.F.Ellenberger, Existence: a new dimension in Psychiatry and Psychology.

Δευτέρα 20 Ιουλίου 2009

Ανατομία της Αυτοεκτίμησης

Anatomía de la Autoestima
Por:

BORJA VILASECA

15/03/2009 / El País

Μετάφραση : Κωνσταντίνος Πρίντεζης


Ανατομία της Αυτοεκτίμησης

«Οι υπόλοιποι δεν μας προσθέτουν και δεν μας αφαιρούν τίποτα. Μονάχα είναι καθρέφτες οι οποίοι μας δείχνουν αυτό που έχουμε και αυτό το οποίο μας λείπει.»

Από μια συναισθηματική οπτική γωνία, όλα αυτά που κάποιος δεν δίνει στον εαυτό του, τα ψάχνει στη σχέση του με τους υπολοίπους : τρυφερότητα, εμπιστοσύνη, αναγνώριση. Η ανεξαρτησία περνά μέσα από το να μάθει κανείς να είναι αυτάρκης. Είναι ώρα να το αναγνωρίσουμε : γενικά είμαστε μια κοινωνία «καταρτισμένων ορθολογιστών» και «συναισθηματικά αναλφάβητων». Δεν μας έχουν μάθει να εκφράζουμε με λέξεις τον ανεμοστρόβιλο των συγκινήσεων, συναισθημάτων και διαθέσεων τα οποία περιπλανώνται μέσα μας. Και αυτή η άγνοια μας οδηγεί στο να περιθωριοποιούμε αυτό το οποίο συμβαίνει μέσα μας, υποφέροντας τις συνέπειες.

Εξαιτίας της έλλειψης γνώσης και εξάσκησης στη συναισθηματική νοημοσύνη, συνηθίζουμε να αντιδρούμε ή να καταπιεζόμαστε ενστικτωδώς κάθε φορά που ερχόμαστε αντιμέτωποι με αντιξοότητες. Μόλις που δίνουμε χώρο για να καταλάβουμε το τι έχει συμβεί και με τι τρόπο μπορούμε να διοχετεύσουμε με τρόπο δημιουργικό αυτό που αισθανόμαστε. Από αυτό το μετατρεπόμαστε σε θύματα και δήμιους του πόνου μας, τον όποιο εντείνουμε με το να ξανασκεφτόμαστε αυτό το οποίο συνέβη. Σε αυτό συνίσταται το να ζούμε ασυνείδητα : στο να μη αντιλαμβανόμαστε το ότι είμαστε συν-δημιουργοί των δεινών μας.

Στην πορεία, οι πληγές οι οποίες έχουν προκληθεί από αυτό τον εσωτερικό πόλεμο μας αφήνουν ένα πηγάδι από φόβους, αγωνίες και ελλείψεις. Και η εμπειρία της δυσαρέσκειας διευκολύνει στην δημιουργία ενός από τα μεγαλύτερα ψεύδη το όποιο συστήνει αυτό το σύστημα : το ότι η ευαρέσκεια μας και η ευτυχία μας εξαρτώνται από κάτι εξωτερικό όπως το χρήμα, η εξουσία, η επιτυχία, το σέξ…

ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΙΑΣΜΕΝΟΙ

«Μόνο αν νιώθω αξιόλογος για αυτό που είμαι μπορώ να με αποδεχτώ, μπορώ να είμαι αυθεντικός» (Χόρχε Μπουκάι)

Κάτω από την κατάρα αυτής της λανθασμένης πεποίθησης και με τρόπο ασυνείδητο, ζούμε σα να δουλεύουμε για να κυνηγήσουμε την εξωτερική εικόνα σα να ήταν αυτή πιο σημαντική για να προσέξουμε και να φροντίσουμε από τον εσωτερικό μας κόσμο. Δίνουμε προτεραιότητα στο «πώς μας βλέπουν» παρά στο «πώς αισθανόμαστε». Και όχι μόνον αυτό. Αυτός ο περιορισμός μας κατευθύνει επίσης στο να χρησιμοποιούμε πολλά από αυτά που λέμε και κάνουμε έτσι ώστε οι υπόλοιποι να μας γνωρίσουν, να μας καταλάβουν, να μας αποδεχτούν και να μας αγαπήσουν. Με αυτό τον τρόπο προσδοκούμε να αποκαταστήσουμε τη συναισθηματική μας σταθερότητα.

Αλλά η πραγματικότητα αποδεικνύει πώς ακολουθώντας αυτή τη στρατηγική συνήθως δεν την επιτυγχάνουμε, και ότι στην προσπάθεια μας καταλήγουμε ξεχνώντας τον εαυτό μας. Για αυτό υποφέρουμε. Βαδίζοντας στη ζωή διαλυμένοι στο εσωτερικό μας γινόμαστε περισσότερο ευάλωτοι απέναντι στις συνθήκες και στον οικογενειακό, κοινωνικό και επαγγελματικό μας περίγυρο. Αυτό το οποίο σκέφτονται οι άλλοι γίνεται ολοένα και πιο σημαντικό από αυτό το οποίο σκεφτόμαστε εμείς οι ίδιοι. Συνεχίζοντας γυμνοί από μέσα, σιγά σιγά ενδυόμαστε με τις πεποιθήσεις και τις αξίες της πλειονότητας, και αρχίζουμε να σκεφτόμαστε και να πράττουμε με βάση τους κανόνες, τις νόρμες και τις συνθήκες που μας έχουν επιβληθεί. Μέσα από αυτό τον «μοναδικό τρόπο σκέψης» αποκρυσταλλώνεται το εγκατεστημένο από το σύστημα status quo.

Η ΚΟΙΝΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΑΟΡΑΤΗ

«Κάποιος είναι αυτό που αγαπά, όχι αυτό που οι άλλοι αγαπούν» (Τσάρλι Κάουφμαν)


Μερικές φορές παρουσιαζόμαστε αλαζόνες και παντοδύναμοι καθώς συναναστρεφόμαστε με άλλα άτομα, πιστεύοντας ότι αυτή η στάση είναι ένα σύμπτωμα της ασφάλειας που νιώθουμε για τον εαυτό μας. Αντίθετα, όταν απαξιωνόμαστε σκεφτόμαστε το ακριβώς αντίθετο. Ωστόσο, αυτές οι δύο αντίθετες συμπεριφορές αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος : έλλειψη αυτοεκτίμησης. Είναι η κοινή μας ανεπάρκεια. Και παρόλο που είναι φθοροποιός είναι ουσιαστικά αόρατη.

Τι είναι λοιπόν η αυτοεκτίμηση; Θα μπορούσε να οριστεί σαν « τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε τον εαυτό μας». Και το ζήτημα δεν είναι στο αν υπερ ή υπό αυτοεκτιμόμαστε. Η πραγματική αυτοεκτίμηση γεννιέται στο να δούμε και να αποδεχτούμε τον εαυτό μας ακριβώς όπως είναι. Η έλλειψη αυτοεκτίμησης έχει σοβαρές συνέπειες, τόσο στον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε και κατανοούμε τον κόσμο όσο και στον τρόπο που λειτουργούμε και σχετιζόμαστε με τους άλλους. Κοιτώντας τόσο προς τα έξω, αισθανόμαστε ανίκανοι, αγχωμένοι και ανασφαλείς και αφήνουμε τον φόβο να μας νικήσει και να φθαρούμε από την δυσαρέσκεια. Επίσης συζητάμε και τσακωνόμαστε πιο συχνά γεγονός το οποίο μας καταδικάζει στην σκλαβιά της μοναξιάς και της οργής. Και δεδομένου ότι εξακολουθούμε να υποκρινόμαστε αυτό το οποίο δεν είμαστε και να καταπιέζουμε αυτό το οποίο αισθανόμαστε, διακινδυνεύουμε να «φαγωθούμε» από την θλίψη και να καταβληθούμε από την κατάθλιψη.


ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΛΗΡΩΣΗ

“Αν δεν το βρεις μέσα σου, που θα το βρεις;” (Alan Watts)

Από την τόση επιμονή στο να κοιτάμε προς τα έξω, τα διαφορετικά μας κίνητρα επικεντρώνονται σε έναν και μόνο σκοπό :να πετύχουμε έτσι ώστε η πραγματικότητα μας να προσαρμοστεί στις επιθυμίες μας και στις εγωκεντρικές μας προσδοκίες. Με αυτό τον τρόπο σκοπεύουμε να κατακτήσουμε κάποια μέρα την ευτυχία. Ωστόσο, δεδομένου ότι δεν συνηθίζουμε να ικανοποιούμε αυτές τις ψεύτικες ανάγκες μας, αμέσως υιοθετούμε τον ρόλο του θύματος, μετατρέποντας την ύπαρξη μας σε μία συνεχή απογοήτευση.
Ειδικοί στον τομέα της ψυχολογίας της προσωπικότητας επιβεβαιώνουν ότι αυτός ο εγωκεντρισμός – ο οποίος έχει τις ρίζες του στην πιο τρυφερή μας παιδική ηλικία – διαμορφώνει την σκέψη μας, την συμπεριφορά μας και την στάση μας, δημιουργώντας σιγά σιγά την προσωπικότητα μας. Έτσι, η έλλειψη αυτοεκτίμησης υποχρεώνει πολλούς ανθρώπους να αποζημιώνονται συναισθηματικά, δείχνοντας περήφανοι και αλαζόνες.

Με την άρνηση των ίδιων τους των αναγκών και με την προσπάθεια της εξυπηρέτησης των αναγκών των άλλων, είναι οι τελευταίοι οι οποίοι ζητούν βοήθεια και οι πρώτοι που θα την προσφέρουν. Αν και δεν τείνουν να ακούν τους εαυτούς τους, νομιμοποιούν τον εαυτό τους στο να «παρενοχλούν» και να δίνουν συμβουλές χωρίς να τους ζητείται. Ως εκ τούτου συνηθίζουν να προκαλούν την απόρριψη και να βλέπουν τους εαυτούς τους υπό τον φόβο του μεγαλύτερου εχθρού τους : την μοναξιά.
Σε άλλες περιπτώσεις, αυτή η έλλειψη εξαναγκάζει μερικά άτομα να προβάλλουν μια εικόνα θριάμβου σε κάθε στιγμή, ακόμα και όταν αισθάνονται νικημένοι. Τυφλωμένοι από την υπερπροσπάθεια να εκθαμβώσουν για να αναγνωριστούν και να λατρευτούν, εθίζονται στην δουλειά υποβιβάζοντας την συναισθηματική τους ζωή σε δεύτερο πλάνο. Η ματαιοδοξία τους καταδικάζει στο να κρύβονται κάτω από ένα προσωπείο πολυτέλειας και να βρίσκουν καταφύγιο σε ένα κλουβί από χρυσό. Αλλά πέρα από αυτές τις ψευδείς εικόνες πάσχουν από ένα βαθύ αίσθημα κενότητας και απογοήτευσης.

Η έλλειψη αυτόεκτίμησης προκαλεί σε μερικά άτομα τη μη αποδοχή του εαυτού τους, δημιουργώντας μια ταυτότητα διαφορετική και ιδιαίτερη για να επιβεβαιώσουν την ατομικότητα τους. Δεν αντέχουν να χαρακτηριστούν κοινότυποι και κρύβονται της κανονικότητας. Και συνηθίζουν να δημιουργούν έναν κόσμο δράματος και φαντασίας ο οποίος καταλήγει να τους τυλίγει σε μια αύρα αδυναμίας αυτοκατανόησης, ανισορροπίας και μελαγχολίας. Και κατά την διαδικασία σύγκρισης τους με τους υπολοίπους συνηθίζουν να αισθάνονται ζήλια νομίζοντας πώς οι υπόλοιποι έχουν κάτι ιδιαίτερο το οποίο οι ίδιοι στερούνται.
Ο κοινός παρονομαστής αυτής της έλλειψης είναι αυτός που μας οδηγεί στον να υποπίπτουμε στο σφάλμα της αναζήτησης στους άλλους, της τρυφερότητας , της αναγνώρισης και της αποδοχής που δεν δίνουμε στον εαυτό μας. Το παράδοξο είναι ότι στην πραγματικότητα το ζήτημα είναι να κάνουμε το αντίθετο. Μόνο εμείς μπορούμε να δώσουμε στον εαυτό μας αυτό που πραγματικά έχουμε ανάγκη.


Αυτό που σκέφτονται οι άλλοι

«Κάθε φορά που βρίσκεστε στην πλευρά της πλειοψηφίας, είναι στιγμή να κάνετε μια παύση και να συλλογιστείτε» (Μάρκ Τουέην)

Μια παραβολή διηγείται ότι ένας άντρας και η γυναίκα του πήγαν για ταξίδι με τον γιο τους που ήταν 12 ετών τον οποίο βάλανε πάνω σε ένα γαιδούρι. Περνώντας το πρώτο χωριό, ο κόσμος σχολίασε «Κοιτάξτε αυτό το κακομαθημένο : ανέβηκε πάνω στο γαϊδούρι και οι φτωχοί γονείς του πηγαίνουν με τα πόδια». Έτσι, η γυναίκα είπες στον σύζυγο της : «Να μην επιτρέψουμε στον κόσμο να μιλά άσχημα για το παιδί. Καλύτερα να ανέβεις εσύ στο γαϊδούρι».
Φτάνοντας στο επόμενο χωριό, ο κόσμος μουρμούρισε : «Τι ξεδιάντροπος, αφήνει το μικρό και την φτωχή γυναίκα του να τραβάν το γαϊδούρι, και αυτός πάει άνετος πάνω του». Έτσι πήραν την απόφαση να ανεβάσουν τη γυναίκα στο γαϊδούρι και ο πατέρας με τον γιό τραβούσαν τα χαλινάρια. Περνώντας από το τρίτο χωριό, ο κόσμος αναφώνησε : «Κακόμοιρε άντρα! Δε σου ‘φτανε που δούλευες όλη μέρα, πρέπει και να τραβάς τη γυναίκα πάνω στο γαϊδούρι! Και κακόμοιρε γιε! Τι σας περιμένει με τέτοια μάνα!
Έτσι συμφώνησαν και αποφάσισαν να ανεβούν στο γαϊδούρι και οι 3 και να συνεχίσουν το ταξίδι τους. Φτάνοντας σε ένα άλλο χωριό, ο κόσμος είπε : Κοίτα τι οικογένεια, είναι πιο κτήνη και από το γαϊδούρι που τους κουβαλά! Θα τσακίσουν την πλάτη του κακόμοιρου ζώου». Ακούγοντας το, αποφάσισαν να κατέβουν και οι τρεις και να περπατήσουν δίπλα στο γαϊδούρι. Αλλά περνώντας από το επόμενο χωριό, ο κόσμος τους επέκρινε (αποδοκίμασε) ξανά : «Για κοιτάξτε αυτούς τους 3 ηλιθίους : περπατάνε ενώ έχουν ένα γαϊδούρι το οποίο θα μπορούσε να τους μεταφέρει»

Η επιτυχία πέρα από την επιτυχία

«Αυτή την απόλαυση που νιώθω δεν μου την έχει δώσει ο κόσμος, και για αυτό ο κόσμος δεν μπορεί να μου την πάρει» (Σίρλευ Σέζαρ)

Οι άλλοι δεν μας προσθέτουν ούτε μας αφαιρούν κάτι. Και ποτέ δεν το έχουν κάνει. Είναι μονάχα καθρέφτες οι οποίοι μας δείχνουν αυτό που έχουμε και αυτό το οποίο μας λείπει. Ο Άλντους Χάξλει το έχει ήδη πει : «Η εμπειρία δεν είναι αυτό που μας συμβαίνει, αλλά η ερμηνεία που κάνουμε σε αυτό το οποίο μας συμβαίνει». Το μόνο που χρειαζόμαστε για να απολαύσουμε μια υγιή και ισορροπημένη συναισθηματική ζωή είναι να καλλιεργήσουμε ένα όραμα πιο αντικειμενικό για τους εαυτούς μας. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να μας κατανοήσουμε, να μας αποδεχτούμε και να μας αξιολογήσουμε ακριβώς για το πώς είμαστε. Και το ίδιο ισχύει για τους άλλους.
Το μυστικό είναι να αφιερώνουμε περισσότερο χρόνο και ενέργεια για να καθοδηγούμε τον εσωτερικό μας διάλογο. Θα πρέπει να προσέχουμε τι λέμε και πώς συμπεριφερόμαστε στον εαυτό μας, με τον ίδιο τρόπο που προσέχουμε και συμπεριφερόμαστε στους άλλους. Η πραγματική αυτοεκτίμηση είναι συνώνυμο με την ταπεινότητα και την ελευθερία. Είναι το συναισθηματικό στρώμα πάνω στο οποίο χτίζουμε την εσωτερική μας ευαρέσκεια. Και δρα σαν μια προστατευτική ασπίδα η οποία μας επιτρέπει να διατηρήσουμε την ειρήνη και την ισορροπία μας ανεξάρτητα από ποιες θα είναι οι συνθήκες μας. Οι σύγχρονοι φιλόσοφοι το αποκαλούν «να εξασφαλίσουμε την επιτυχία πέρα από την επιτυχία». Λένε ότι όταν ένα άτομο είναι πραγματικά ευτυχισμένο, δεν επιθυμεί τίποτα. Μόνο υπηρετεί, ακούει, και αγαπά. Μπορούμε να συνεχίσουμε να υποφέρουμε για αυτά τα οποία δεν μας δίνουν στη ζωή οι άλλοι, η μπορούμε να ξεκινήσουμε να περιποιούμαστε και να προσφέρουμε στον εαυτό μας. Είναι μια προσωπική απόφαση. Και είτε θέλουμε να το δούμε είτε όχι, την παίρνουμε κάθε μέρα.

Τετάρτη 6 Μαΐου 2009

Η τακτική του ψόφιου κοριού

Πολλά είδη ζώων -ανάμεσά τους και ο άνθρωπος- μένουν ακίνητα και υποκρίνονται ότι πέθαναν όταν αντιληφθούν ότι κινδυνεύουν. Όμως αυτή η φαινομενικά παθητική τακτική του «ψόφιου κοριού» είναι στην πραγματικότητα άκρως εγωιστική, αφού στρέφει τον εχθρό εναντίον όσων προσπαθούν ενεργά να ξεφύγουν.

«Η λεία που υποκρίνεται τη νεκρή αυξάνει την πιθανότητα επιβίωσης εις βάρος των πιο κινητικών γειτόνων» δήλωσε στο Discovery News o εξελικτικός βιολόγος Ταχακίσα Μιγιατάκε, επικεφαλής της πρώτης έρευνας που επιβεβαιώνει το εξελικτικό πλεονέκτημα και την εγωιστική διάσταση της τακτικής.

Οι ερευνητές έδειξαν ότι ένα σκαθάρι που το «παίζει» ψόφιο για να γλιτώσει από μια πεινασμένη αράχνη αυξάνει τον κίνδυνο για τα σκαθάρια του ίδιου είδους που το βάζουν στα πόδια.

Τα ευρήματα ισχύουν πιθανώς και για τους ανθρώπους, καθώς αυτή η τακτική έχει παρατηρηθεί σε καιρό πολέμου: Όταν ο εχθρός εισβάλλει σε ένα κτίριο ή χωριό, για παράδειγμα, ορισμένοι απλά «παγώνουν» και υποκρίνονται τους νεκρούς, ενώ άλλοι τρέπονται σε άτακτη φυγή.

«Μπορούμε να φανταστούμε ότι αυτό το άτομο [που υποκρίνεται το νεκρό] έχει μεγαλύτερη πιθανότητα επιβίωσης» σχολιάζει ο Δρ Μιγιατάκε, καθηγητής του Εργαστηρίου Εξελικτικής Οικολογίας στο Πανεπιστήμιο Οκαγιάμα της Ιαπωνίας.

Σε μια σειρά πρωτότυπων πειραμάτων, οι ερευνητές άφησαν αράχνες να πεινάσουν για μια εβδομάδα και στη συνέχεια τις άφησαν να επιτεθούν εναντίον μιας ομάδας κόκκινων σκαθαριών του αλευριού (και τα δύο είδη απαντώνται μαζί σε αποθήκες με αλεύρι σίτου ή ρυζιού).

Όταν το σκαθάρι που το έπαιζε ψόφιο βρισκόταν μόνο του μαζί με την αράχνη, η πιθανότητα να φαγωθεί ήταν περίπου 60%. Όταν μαζί με το «ψόφιο» σκαθάρι βρίσκονταν και άλλα, κινούμενα έντομα, η πιθανότητα να φαγωθεί έπεφτε στο 9,6%.

Αντίστοιχα, για τα κινούμενα σκαθάρια η πιθανότητα επιβίωσης ήταν μικρότερη όταν κάποιος σύντροφός τους έκανε τον ψόφιο.

Αναφερόμενος στους ανθρώπους, ο Δρ Μιγιατάκε διευκρίνισε ότι η τακτική του ψόφιου κοριού δεν εφαρμόζεται από τους πάντες, αλλά πιθανώς μόνο από τα «ντροπαλά» ή φοβικά άτομα, ή όσα εκτιμούν ότι δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τον εχθρό.

Φαίνεται, επομένως, ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η φυσική επιλογή ευνοεί τα άτομα που «παγώνουν» από το φόβο, ενώ σε άλλες συνθήκες το θάρρος είναι το χαρακτηριστικό που αμείβεται.

Η έρευνα δημοσιεύεται στο Proceedings of the Royal

Τετάρτη 15 Απριλίου 2009

Το αδιανόητο

Ένα νέο βιβλίο με τίτλο «Το αδιανόητο» εξετάζει ιστορίες θυμάτων καταστροφών προκειμένου να αποκαλύψει το μυστικό της επιβίωσης. Ταυτόχρονα ρίχνει φως στους μύθους που μας εμποδίζουν να σώσουμε τον εαυτό μας στη διάρκεια μιας καταστροφής.

Έχοντας περάσει πολλά χρόνια γράφοντας για καταστροφές και κάνοντας συνεντεύξεις με επιζώντες, παρατηρώ ότι οι μύθοι της καταστροφής είναι χειρότεροι από την πραγματικότητα. Είναι λες και προετοιμαζόμαστε για το χειρότερο. Όμως δεν εξελίσσονται πάντα τα πράγματα έτσι. Συνήθως, συμπεριφερόμαστε πιο λογικά απ΄ ό,τι πιστεύαμε και πάντα μπορούμε να τα καταφέρουμε καλύτερα.

1 Οι πτώσεις αεροπλάνων είναι μοιραίες
Ακόμα και στις χειρότερες πτώσεις, το ποσοστό επιβίωσης είναι υψηλότερο απ΄ ό,τι νομίζουμε. Από όλους τους επιβάτες σοβαρών αεροπορικών δυστυχημάτων μεταξύ του 1983 και του 2000, το 56% επιβίωσε. Δεν έχει σημασία πού καθόμαστε ή εάν κάναμε την προσευχή μας αλλά πόσο γρήγορα βγαίνει κανείς έξω. Έρευνα δείχνει ότι όσοι διαβάζουν με προσοχή τις οδηγίες ασφαλείας έχουν λιγότερες πιθανότητες να τραυματιστούν- το μυαλό προετοιμάζεται με τις πληροφορίες ώστε να λειτουργήσει σε ώρα ανάγκης.
Γι' αυτό αποτελεί ΕΓΚΛΗΜΑ των εταιρειών που δεν κάνουν ΚΑΘΕ ΦΟΡΑ πριν ξεκινήσει αεροπλάνο ή πλοίο ΑΣΚΗΣΗ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗΣ !!! ΑΣ ΤΟ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ ΕΜΕΙΣ !!! Οι 'Τιτανικοί' και οι Πομπηίες, από εγωιστική αδιαφορία επαναλαμβάνονται!

2 Πανικός
Ο εκτός ελέγχου πανικός που βλέπουμε σε ταινίες καταστροφής είναι πολύ σπάνιος. Σε τέτοιες συνθήκες οι άνθρωποι γίνονται συνήθως πολύ υπάκουοι, αναζητώντας πληροφορίες και συντροφιά. Στα αεροσκάφη, λίγο πριν προσκρούσουν στο έδαφος, αυτό που επικρατεί συνήθως είναι η απόλυτη σιωπή.

3 Οι καταστροφές μάς επηρεάζουν όλους
Οι καταστροφές δεν είναι ούτε δίκαιες ούτε τυφλές... έχουν μια ισχυρή προκατάληψη εναντίον των φτωχών. «Δεν κλήθηκα ποτέ να σβήσω μια φωτιά σε σπίτι πλουσίου», μου είπε ένας βετεράνος πυροσβέστης. Συνήθως ξεσπούν σε σπίτια με φορητές θερμάστρες, χωρίς ανιχνευτές καπνού. Το ίδιο ισχύει και για τα έθνη. Τα αναπτυγμένα κράτη μπορεί να αντιμετωπίζουν ίδιο αριθμό καταστροφών, έχουν όμως λιγότερες απώλειες από τα φτωχά κράτη. Από όλους όσοι πέθαναν από καταστροφές μεταξύ 1985 και 1999, το 65% προέρχονταν από κράτη με κατά κεφαλήν εισόδημα κάτω των 760 δολαρίων.

4 «Φυσικές» καταστροφές
Δεν γνωρίζω πολλές μεγάλες καταστροφές που ήταν πραγματικά «φυσικές», με την έννοια ότι η κλίμακα της καταστροφής ήταν αναπόφευκτη. Ο κυκλώνας Κατρίνα είχε προβλεφθεί, δεν έκρυβε καμία έκπληξη. Όμως το σημαντικό είναι ότι έχει αλλάξει ο τρόπος ζωής μας, καθώς αναπτύσσονται υπερβολικά περιοχές π.χ. κοντά στις ακτές. Ακόμα και το τσουνάμι στη Νοτιοανατολική Ασία θα είχε λιγότερα θύματα εάν υπήρχε πρόγραμμα ειδοποίησης.

5 Οι πυροσβέστες θα μας σώσουν
Σύμφωνα με έρευνες για τις φωτιές, οι πιο κρίσιμες στιγμές για την επιβίωσή μας είναι μεταξύ της ώρας που εντοπίζεται η φωτιά και της ώρας που φτάνει η πυροσβεστική. Εκείνες τις στιγμές αποφασίζεις εάν θα προσπαθήσεις να σβήσεις τη φωτιά, θα συρθείς έξω από το δωμάτιο ή θα κρυφτείς στην ντουλάπα (όπως κάνουν συνήθως τα παιδιά).

6 Η δύναμη είναι αρετή
Μερικές φορές η δύναμη βοηθά, αλλά το σημαντικό είναι να φανείς έξυπνος. Οι άνδρες, σύμφωνα με μελέτη των θυμάτων καταστροφών από το 1994 έως το 2000 στις ΗΠΑ, έχουν διπλάσιες πιθανότητες να πεθάνουν σε πλημμύρες και καταιγίδες- συνήθως διότι δεν φεύγουν αρκετά νωρίς.

7 Οι ασκήσεις για τη φωτιά είναι για τους αδύναμους
Όταν ξεσπάσει μια φωτιά, είναι τόσο δύσκολο να δεις, να αναπνεύσεις και να βρεις τον δρόμο σου, που μακάρι όλοι να κάναμε συχνά τέτοιες ασκήσεις. Ο χρόνος που κάνουμε για να βγούμε έξω αποτελεί τη διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου- οι περισσότεροι πεθαίνουν από την εισπνοή καπνού, καθώς δεν βρίσκουν την έξοδο.

8 Οι ήρωες δεν φοβούνται
Όχι πάντα. Όσοι έχουν ρισκάρει τη ζωή τους προκειμένου να σώσουν άλλους αισθάνονταν, σύμφωνα με μαρτυρίες τους, την καρδιά τους να χτυπά δυνατά όπως και η δική μας. Η διαφορά είναι ότι ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΝ να δράσουν και να βοηθήσουν.

Κυριακή 22 Μαρτίου 2009

Anatomía de la Autoestima

Anatomía de la Autoestima
Por:

BORJA VILASECA

15/03/2009
“Los demás no nos dan ni nos quitan nada. Tan sólo son espejos que nos muestran lo que tenemos y lo que nos falta”

Desde un punto de vista emocional, todo lo que una persona no se da a sí misma lo busca en su relación con los demás: afecto, confianza, reconocimiento… La independencia pasa por aprender a autoabastecerse.
Es hora de reconocerlo: por lo general somos una sociedad de “eruditos racionales” y “analfabetos emocionales”. No nos han enseñado a expresar con palabras el torbellino de emociones, sentimientos y estados de ánimo que deambulan por nuestro interior. Y esta ignorancia nos lleva a marginar lo que nos ocurre por dentro, sufriendo sus consecuencias.

Debido a nuestra falta de conocimiento y entrenamiento en inteligencia emocional, solemos reaccionar o reprimirnos instintivamente cada vez que nos enfrentamos a la adversidad. Apenas nos damos espacio para comprender lo que ha sucedido y de qué manera podemos canalizar de forma constructiva lo que sentimos. De ahí que nos convirtamos en víctimas y verdugos de nuestro dolor, el cual intensificamos al volver a pensar en lo sucedido. En eso consiste vivir inconscientemente: en no darnos cuenta de que somos cocreadores de nuestro sufrimiento.
Por el camino, las heridas provocadas por esta guerra interna nos dejan un poso de miedos, angustias y carencias. Y la experiencia del malestar facilita que nos creamos una de las grandes mentiras que preconiza este sistema: que nuestro bienestar y nuestra felicidad dependen de algo externo, como el dinero, el poder, la belleza, la fama, el éxito, el sexo...
ROTOS POR DENTRO
“Sólo si me siento valioso porser como soy puedo aceptarme, puedo ser auténtico” (Jorge Bucay)
Bajo el embrujo de esta falsa creencia y de forma inconsciente, vivimos como si trabajar en pos de lo de fuera fuese más importante que cuidar y atender lo de dentro. Priorizamos el “cómo nos ven” al “cómo nos sentimos”. Y no sólo eso. Este condicionamiento también nos mueve a utilizar mucho de lo que decimos y hacemos para que los demás nos conozcan, nos comprendan, nos acepten y nos quieran. Así es como esperamos recuperar nuestra estabilidad emocional.
Pero la realidad demuestra que siguiendo esta estrategia no solemos conseguirla, y que en el empeño terminamos por olvidarnos de nosotros mismos. Por eso sufrimos. Al ir por la vida rotos por dentro, nos volvemos más vulnerables frente a nuestras circunstancias y mucho más influenciables por nuestro entorno familiar, social y profesional. Lo que piensen los demás empieza a ser más importante que lo que pensamos nosotros mismos.
Al seguir desnudos por dentro, poco a poco nos vestimos con las creencias y los valores de la mayoría, y empezamos a pensar y a actuar según las reglas, normas y convenciones que nos han sido impuestas. A través de este “pensamiento único” es como se consolida el statu quo establecido por el sistema.
LA CARENCIA COMÚN ES INVISIBLE
“Uno es lo que ama, no lo que le aman” (Charlie Kaufman)
A veces nos mostramos arrogantes y prepotentes al interactuar con otras personas, creyendo que esta actitud es un síntoma de seguridad en nosotros mismos. En cambio, cuando nos infravaloramos o nos despreciamos, pensamos justamente lo contrario. Sin embargo, estas dos conductas opuestas representan las dos caras de una misma moneda: falta de autoestima. Es nuestra carencia común. Y a pesar de ser devastadora es prácticamente invisible.
¿Qué es entonces la autoestima? Podría definirse como “la manera en la que nos valoramos a nosotros mismos”. Y no se trata de sobre o subestimarnos. La verdadera autoestima nace al vernos y aceptarnos tal como somos.
La falta de autoestima tiene graves consecuencias, tanto en nuestra forma de interpretar y comprender el mundo como en nuestra manera de ser y de relacionarnos con los demás. Al mirar tanto hacia fuera, nos sentimos impotentes, ansiosos e inseguros, y nos dejamos vencer por el miedo y corromper por la insatisfacción. También discutimos y peleamos más a menudo, lo que nos condena a la esclavitud de la soledad o la ira. Y dado que seguimos fingiendo lo que no somos y reprimiendo lo que sentimos, corremos el riesgo de ser devorados por la tristeza y consumidos por la depresión.
COMPENSACIÓN EMOCIONAL
“Si no lo encuentras dentro de ti, ¿dónde lo encontrarás?” (Alan Watts)
De tanto mirar hacia fuera, nuestras diferentes motivaciones se van centrando en un mismo objetivo: conseguir que la realidad se adapte a nuestros deseos y expectativas egocéntricos. Así es como pretendemos conquistar algún día la felicidad. Sin embargo, dado que no solemos saciar estas falsas necesidades, enseguida interpretamos el papel de víctima, convirtiendo nuestra existencia en una frustración constante.
Expertos en el campo de la psicología de la personalidad afirman que este egocentrismo –que se origina en nuestra más tierna infancia– condiciona nuestro pensamiento, nuestra actitud y nuestra conducta, formando lentamente nuestra personalidad. Así, la falta de autoestima obliga a muchas personas a compensarse emocionalmente, mostrándose orgullosas y soberbias.
Al negar sus propias necesidades y perseguir las de los demás, son las últimas en pedir ayuda y las primeras en ofrecerla. Aunque no suelan escucharse a sí mismas, se ven legitimadas para atosigar y dar consejos sin que se los pidan. De ahí que suelan crear rechazo y se vean acorraladas por su mayor enemigo: la soledad.
En otros casos, esta carencia fuerza a algunas personas a proyectar una imagen de triunfo en todo momento, incluso cuando se sienten derrotadas. Cegadas por el afán de deslumbrar para ser reconocidas y admiradas, se vuelven adictas al trabajo, relegando su vida emocional a un segundo plano. La vanidad las condena a esconderse bajo una máscara de lujo y a refugiarse en una jaula de oro. Pero tras estas falsas apariencias padecen un profundo sentimiento de vacío y fracaso.
La ausencia de autoestima también provoca que algunas personas no se acepten a sí mismas, y se construyan una identidad diferente y especial para reafirmar su propia individualidad. No soportan ser consideradas vulgares y huyen de la normalidad. Y suelen crear un mundo de drama y fantasía que termina por envolverles en un aura de incomprensión, desequilibrio y melancolía. Y al compararse con otras personas, suelen sentir envidia por creer que los demás poseen algo esencial que a ellas les falta.
El denominador común de esta carencia es que nos hace caer en el error de buscar en los demás el cariño, el reconocimiento y la aceptación que no nos damos a nosotros mismos. La paradoja es que se trata precisamente de hacer lo contrario. Sólo nosotros podemos nutrirnos con eso que verdaderamente necesitamos.
LO QUE PIENSAN LOS DEMÁS
“Cada vez que se encuentre usted en el lado de la mayoría, es tiempo de hacer una pausa y reflexionar” (Mark Twain)
Cuenta una parábola que un hombre y su mujer salieron de viaje con su hijo de 12 años, que iba montado sobre un burro. Al pasar por el primer pueblo, la gente comentó: “Mirad ese chico tan maleducado: monta sobre el burro mientras los pobres padres van caminando.” Entonces, la mujer le dijo a su esposo: “No permitamos que la gente hable mal del niño. Es mejor que subas tú al burro”.
Al llegar al segundo pueblo, la gente murmuró: “Qué sinvergüenza, deja que la criatura y la pobre mujer tiren del burro, mientras él va cómodo encima”. Entonces tomaron la decisión de subirla a ella en el burro mientras padre e hijo tiraban de las riendas. Al pasar por el tercer pueblo, la gente exclamó: “¡Pobre hombre! ¡Después de trabajar todo el día, debe llevar a la mujer sobre el burro! ¡Y pobre hijo! ¡Qué será lo que les espera con esa madre!”.
Entonces se pusieron de acuerdo y decidieron subir al burro los tres y continuar su viaje. Al llegar a otro pueblo, la gente dijo: “¡Mirad qué familia, son más bestias que el burro que los lleva! ¡Van a partirle la columna al pobre animal!”. Al escuchar esto, decidieron bajarse los tres y caminar junto al burro. Pero al pasar por el pueblo siguiente la gente les volvió a increpar: “¡Mirad a esos tres idiotas: caminan cuando tienen un burro que podría llevarlos!”.
EL ÉXITO MÁS ALLÁ DEL ÉXITO
“Este gozo que siento no me lo ha dado el mundo y, por tanto, el mundo no puede arrebatármelo” (Shirley Caesar)
Los demás no nos dan ni nos quitan nada. Y nunca lo han hecho. Tan sólo son espejos que nos muestran lo que tenemos y lo que nos falta. Ya lo dijo el filósofo Aldous Huxley: “La experiencia no es lo que nos pasa, sino la interpretación que hacemos de lo que nos pasa”. Lo único que necesitamos para gozar de una vida emocional sana y equilibrada es cultivar una visión más objetiva de nosotros mismos. Sólo así podremos comprendernos, aceptarnos y valorarnos tal como somos. Y lo mismo con los demás.
El secreto es dedicar más tiempo y energía a liderar nuestro diálogo interno. Hemos de vigilar lo que nos decimos y cómo nos tratamos, así como lo que les decimos a los demás y cómo los tratamos.
La verdadera autoestima es sinónimo de humildad y libertad. Es el colchón emocional sobre el que construimos nuestro bienestar interno. Y actúa como un escudo protector que nos permite preservar nuestra paz y nuestro equilibrio independientemente de cuáles sean nuestras circunstancias. Los filósofos contemporáneos lo llaman “conseguir el éxito más allá del éxito”. Dicen que cuando una persona es verdaderamente feliz, no desea nada. Tan sólo sirve, escucha, ofrece y ama.
Podemos seguir sufriendo por lo que no nos dan la vida y los demás, o podemos empezar a atendernos y abastecernos a nosotros mismos. Es una decisión personal. Y lo queramos o no ver, la tomamos cada día.

Παρασκευή 20 Μαρτίου 2009

Εμπειρία

"Η εμπειρία δεν είναι αυτο που μας συμβαίνει, αλλά η ερμηνεία που κάνουμε σε αυτό που μας συμβαίνει"

Aldous Huxley

Τετάρτη 28 Ιανουαρίου 2009

Όλες οι πόρτες ανοιχτές

Όλες οι πόρτες ανοιχτές


O Σιανγκ Γιου ήταν ένας Κινέζος στρατηγός τον τρίτο αιώνα π.Χ. που διέσχισε με τους στρατιώτες του τον ποταμό Γιανγκτζέ και εισέβαλε σε εχθρικά εδάφη. Για να αποκλείσει οποιαδήποτε περίπτωση υποχώρησης, προχώρησε τότε σε μια κίνηση που προκάλεσε την αντίδραση πολλών στρατιωτών: κατέστρεψε τις καραβάνες τους και έκαψε τα πλοία με τα οποία είχαν φτάσει. Οι στρατιώτες δεν είχαν άλλη επιλογή από το να προχωρήσουν και να νικήσουν. Και ο στρατηγός τους δικαιώθηκε.

Η επιλογή του Σιανγκ θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «απρόβλεπτα ορθολογική», γράφουν οι Νιου Γιορκ Τάιμς. Η στάση των περισσότερων ανθρώπων, αντίθετα, είναι «προβλέψιμα ανορθολογική»: αυτός είναι ο τίτλος του νέου βιβλίου του Αμερικανού καθηγητή Νταν Αριέλι, ο οποίος προσπαθεί να καταλάβει γιατί διστάζουμε να περιορίζουμε τις εναλλακτικές μας λύσεις, γιατί φοβόμαστε να κλείνουμε πόρτες. Το καινούργιο μας κινητό έχει μια δυνατότητα που αποκλείεται να χρησιμοποιήσουμε ποτέ αφού δεν ξέρουμε καν πώς λειτουργεί- κι όμως πειστήκαμε να πληρώσουμε επιπλέον για να την αποκτήσουμε. Εκείνος ο παλιός γνωστός μάς έχει ταράξει στα τηλέφωνα, αλλά δεν μας πάει να του πούμε ότι μας ενοχλεί. Η μικρή έχει εξαντληθεί από τα μαθήματα μπαλέτου, γαλλικών και πιάνου που κάνει μετά το σχολείο, αλλά δεν δεχόμαστε να σταματήσει κάτι απ΄αυτά μήπως και της χρειαστεί στο μέλλον. Όλες οι επιλογές πρέπει να είναι ανοιχτές, κι όσο περισσότερες είναι τόσο το καλύτερο.

Ο Αριέλι, που διδάσκει οικονομία της συμπεριφοράς στο ΜΙΤ, έβαλε τους φοιτητές του να παίξουν ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι (tierneylab. blogs. nytimes. com), όπου ανοίγεις πόρτες και κερδίζεις χρήματα. Κάθε φορά που μπαίνεις σε ένα καινούργιο δωμάτιο, κάποιες πόρτες ανοίγουν και κάποιες κλείνουν. Η καλύτερη στρατηγική είναι να αγνοείς τις πόρτες που κλείνουν, να ελέγχεις γρήγορα τις επιλογές που έχεις και να καταλήγεις στην πιο προσοδοφόρα. Ακόμα κι όταν οι φοιτητές έμαθαν καλά το παιχνίδι, όμως, επέμεναν να ξανανοίγουν πόρτες που είχαν κλείσει, με αποτέλεσμα να χάνουν χρόνο και χρήμα. Ήθελαν να έχουν όσο το δυνατόν περισσότερες πόρτες ανοιχτές. Δεν τους ένοιαζε το μακροπρόθεσμο κέρδος: ο πόνος από το κλείσιμο μιας πόρτας ήταν αφόρητος.

«Πολλοί από μας δουλεύουμε περισσότερο απ΄ όσο χρειάζεται χωρίς να καταλαβαίνουμε ότι χάνουμε τα παιδικά χρόνια των παιδιών μας», γράφει ο Αριέλι. «Μερικές φορές οι πόρτες κλείνουν σιγά σιγά και δεν καταλαβαίνουμε για πότε εξαφανίζονται». Υπάρχει λύση; Ο Αμερικανός καθηγητής προτείνει φάρμακα όπως ο γάμος, όπου κλείνεις πόρτες και ανακοινώνεις και στους άλλους ότι έκλεισες πόρτες. Για όσους δεν πείθονται από τέτοιες μεθόδους, και τους εκφράζει περισσότερο εκείνο το σπαρακτικό «Did you ever go clear?» του Λέοναρντ Κόεν, υπάρχει βέβαια πάντα το παράδειγμα του Κινέζου στρατηγού.

Δευτέρα 5 Νοεμβρίου 2007

Τα Κυριακάτικα...

Πιστεύω αυτό που έλεγε η Γιουντόρα Γουέλτυ, μια συγγραφέας από το Νότο των ΗΠΑ: «home is the most dangerous place». Εκεί γίνονται όλα τα εγκλήματα. Στο δρόμο γίνονται πολύ λίγα.

[....]
Πώς να μη το δουν αυτό; Δηλαδή δεν βλέπουν ότι τους περιθωριοποιούν; Τελικά είναι απίστευτο τι εφευρίσκει ο άνθρωπος για να μην μπει στη διαδικασία της αναζήτησης της αξιοπρέπειας… Είναι και το άλλο πρόβλημα: Αν ακολουθήσεις την πεπατημένη, ακόμα και να κάνεις λάθος δεν πειράζει. Ας πούμε ότι είσαι στρέιτ, παντρεμένος με δυο παιδιά και δουλειά στο Δημόσιο. Αν το κάνεις αυτό και αποδειχθεί λάθος στη ζωή σου, κανείς δεν θα σου ζητήσει ευθύνες. Αν όμως είσαι ανύπαντρη μητέρα και κάτι τόσο δα πάει στραβά στη ζωή σου, πρέπει να απολογείσαι σε όλον τον κόσμο, από τους συναδέλφους σου, μέχρι την οικογένειά σου. Οι άνθρωποι δεν είμαστε φτιαγμένοι για να δίνουμε μάχες κάθε μέρα, αυτό είναι αλήθεια. Θέλουμε και τη βολή μας. Επομένως, μπαίνουμε στο πλατύ ποτάμι και ακολουθούμε το ρεύμα.
[....]
Πόσα συναισθηματικά ευρώ κοστίζει "to live your way";
Πολλά, αλλά ταυτόχρονα σε αποζημιώνει κιόλας. Νομίζω ότι κάθε μέρα που περνάς με το κεφάλι ψηλά, είναι σαν δυο μέρες των άλλων. Επομένως, το συνιστώ ανεπιφύλακτα. Όποιος το δοκίμασε, έστω και για λίγο, δεν μπόρεσε να επιστρέψει στο παλιό οθωμανικό μοντέλο «yes master». Αν δοκιμάσεις τη γεύση της ελευθερίας, κανείς δεν μπορεί να σ' την πάρει πίσω.
[....]
Οι άνθρωποι παίζουν με το περιθώριο αμφιβολιών που έχεις εσύ μέσα σου. Έτσι και δεν έχεις, δεν παίζουν. Είναι καταπληκτικό. Αν αρχίσεις τα δεν ξέρω μήπως δεν είμαι, μήπως δεν είναι σωστό, τότε αρχίζουν και πατάνε πάνω σ' αυτό. Από τις δικές μας ενοχές πιάνονται οι άλλοι και μας βάζουν κάτω.

http://www.10percent.gr/issues/200402/10.html

**********************************************************
«Δεν έχει τόση σημασία από πού προέρχεται το κίνητρο, όσο το πώς καταφέρνει να επιβιώσει». Λουίζ Μπουρζουά
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_2_04/11/2007_247266